(hierbij de tekst die ik deze morgen heb uitgesproken voor de jonge ondernemers van JCI in Koksijde, met aan mijn zijde Johan Van De Lanotte, over de reacties meer in volgend bericht…)
Ik wil eerst JCI en Eos-magazine bedanken voor de uitnodiging. Ik krijg vaak de kans mijn verhaal te brengen voor milieuraden en afdelingen van Natuurpunt. Maar vandaag zit ik voor het eerst oog in oog met voor ondernemers en opinion leaders, met één voormalige en misschien ook enkele toekomstige ministers en vicepremiers.
Het zou best kunnen dat ik vandaag ook voor de laatste keer wordt uitgenodigd in kringen van ondernemers, want ik ga een aanval doen op het grootste dogma van onze tijd. Ik ga vraagtekens plaatsen bij de belangrijkste mythe van ons economisch bestel: de mythe van de permanente groei.
Iedereen zal het met me eens zijn als ik zeg dat een exponentiële groei van de wereldbevolking niet houdbaar is. Stel dat de bevolking elk jaar met 2% groeit, dan zijn we in 2050 met 16 miljard en in 2085 met 32 miljard mensen op deze planeet. Wie dit een wenselijk scenario vindt mag nu de hand opsteken.
Iedereen zal het ook met me eens zijn als ik stel dat elk levend wezen of systeem een grens heeft bij het groeien. Een boom, een mens of dier, een termietenheuvel, allen zullen ze groeien tot ze een evenwichtig en stabiel niveau bereiken. Als ze verder blijven groeien worden ze uiteindelijk onleefbaar. Bomen die alsmaar blijven groeien worden op een bepaald moment omvergeblazen door de wind.
Dus we zijn het er over eens dat in de natuur geen enkel systeem oneindig kan groeien. En toch gaan we uit van de veronderstelling dat de economie wel onbeperkt kan groeien, en liefst zelfs meer dan 2% per jaar. Een citaat: wie denkt dat exponentiële groei aldoor kan blijven duren, is ofwel een krankzinnige ofwel een economist. Kenneth Boulding, econoom (Britse vooraanstaande econoom uit vorige eeuw)
Het model van deze permanente groei is nog maar een tweetal eeuwen oud en het wordt steeds duidelijker dat het niet eindeloos kan doorgaan. De groei heeft dan wel ongeziene welvaart gebracht voor ongeveer 1 miljard mensen op deze planeet (en ik denk dat de meesten in deze zaal bij deze groep horen), maar tegelijk zijn er 1,5 miljard mensen die het moeten doen met minder dan 1 dollar per dag. Zo’n onevenwicht is niet alleen een ethische schande, maar dit is ook niet vol te houden op langere termijn.
Een tweede gevolg van die groeidwang is de immense schade die we aan de planeet aanbrengen. We gebruiken energie en grondstoffen in steeds grotere hoeveelheden en vervuilen lucht, bodem en water aan een steeds hoger tempo. Neem nu aardolie, het heeft ongeveer 100 miljoen jaar gekost aan de planeet om olie aan te maken. We zullen deze kostbare brandstof zo goed als allemaal opgebruiken in nauwelijks 150 jaar, en tegelijk een gevaarlijk proces van opwarming van de aarde opstarten. Ook andere grondstoffen, watervoorraden, bossen en vissen gebruiken we op een onduurzame manier. De rijkdom die we nu bezitten is vooral het gevolg van twee factoren: een eeuwenlange plundering van hulpbronnen in andere delen van de wereld en een overvloedige toevoer van olie.
Daarmee zijn de eerste soort sinds het ontstaan van de aarde – zo’n 4 miljard jaar geleden – die in staat is zijn eigen habitat, zijn eigen levensbronnen volledig te vernietigen. Niet echt een prestatie om trots op te zijn.
Zover zijn we nog niet, volgens optimisten hebben we nog 10 tot 20 jaar om een andere richting in de slaan. (Volgens sommige pessimisten is het daar nu al te laat voor, maar daar reken ik mezelf niet toe).
Conclusie: business as usual is onmogelijk (net als politics als usual onmogelijk zijn). En de keuze is redelijk simpel; ofwel kiezen we zelf voor verandering, ofwel zullen we op een pijnlijke manier gedwongen worden tot veranderen. De globale opwarming, energie- en watertekorten, migratiestromen en conflicten zullen dan ons leven bepalen.
Op de onheilspellende berichten dat we ons ecosysteem om zeep merk ik rondom mij verschillende reacties. Een kleine groep mensen blijft ontkennen dat er een probleem is. Ze zullen maar geloven dat we met vuur aan het spelen zijn als het huis is afgebrand. Een andere groep is bijzonder optimistisch, ze geloven dat nieuwe technologieën ons zullen redden en er geen reden tot ongerustheid is. Ik wil duidelijk zijn: ik ben niet tegen technologie en ik geloof ook dat nieuwe technieken een deel van de oplossing zijn. Ik vermoed trouwens dat de volgende spreker straks nog een paar fantastische staaltjes zal presenteren van nieuwe ontdekkingen die ons leven zullen veranderen. Toch kunnen we de uitdagingen waar we nu voor staan niet enkel oplossen met techniek. Er zal ook een andere mens nodig zijn.
We hebben nu te maken met een economisch model dat in zijn kern onduurzaam is. Economische groei is gebaseerd op een steeds kortere vervangingscyclus van producten met steeds meer energieverbruik en verspilling tot gevolg. En dan nog is het slechts een minderheid van de wereldbevolking die daar de vruchten kan van plukken. Ons model veralgemenen naar 7 miljard mensen is ecologisch totaal ondenkbaar. Er vanuit gaan dat wij onze levensstijl kunnen behouden en verwachten dat twee derden van de wereldbevolking eeuwig content zal zijn met de kruimels is egoïstisch en naïef.
Ik vermoed dat een aantal mensen in de zaal nu graag willen tussenkomen. Ja maar, wacht, we hebben toch de waterstofeconomie die op komst is, en nanotechnologie heeft ongekende mogelijkheden, en er zijn biobrandstoffen en GGO’s, en Cradle to Cradle en hernieuwbare energie enzovoort. Ik wil de verdienste van deze ideeën niet aan de kant schuiven, maar het zal onvoldoende zijn om de ecologische kloof en de ongelijkheidskloof op te lossen. Veel van die technologieën zijn trouwens al langer bekend en toch is het probleem alleen groter geworden.
We zullen niet anders kunnen dan de kernwaarden van ons model in vraag te stellen. Het zal altijd moeilijk zijn om duurzame manieren te bedenken om onze onduurzame levensstijl te ondersteunen.(CITAAT Charles Wyman)
De vraag is dan, wat soort samenleving, wat soort economisch model, en wat soort mens hebben we dan nodig?
Ik heb hier geen duidelijk antwoord op, maar ik wil wel een poging wagen om een beeld te schetsen. Vooreerst zullen we moeten evolueren van een samenleving gebaseerd op fossiele energiebronnen naar eentje op basis van hernieuwbare bronnen. Energiezuinige huizen en auto’s horen daarbij, nieuwe technieken voor productie en transport ook.
Als we echt willen dat 8 tot 9 miljard een goed leven hebben in 2050 zal het meer vragen. Dan moeten we rekening houden met de grenzen van de planeet en de beschikbare hulpbronnen anders verdelen. We leven nu in een tijdperk van steeds meer, steeds groter, steeds sneller. We zullen evolueren van een tijdperk van ‘ik heb nooit genoeg’ naar een tijdperk ‘genoeg’. De nieuwe mens 3.0 zal voor zijn geluk en welzijn niet meer afhankelijk zijn van de grootte van zijn auto, de hoeveelheid materiële goederen of van statussymbolen.
De nieuwe mens 3.0 zal aandacht besteden aan die zaken die echt belangrijk zijn voor een goed leven: gezondheid, sociale contacten en relaties, een stabiel maar gematigd inkomen, een aangename leefomgeving, een zinvolle job.
De mens zal niet langer de dienste staan van de economie of de aandeelhouders, maar de economie zal ten dienste staan van de mens.
Persoonlijk heb ik de omslag al gemaakt. Als Low Impact Man is mijn inkomen kleiner geworden, gebruik ik veel minder energie en grondstoffen en is mijn consumptie fel gedaald. Het goede nieuws is dat de kwaliteit van mijn leven is verbeterd. Ik heb meer sociale contacten, ik leef gezonder, goedkoper en ik ben bevrijd van de consumptiedwang en het is nog eens goed voor de planeet ook. Met andere woorden: de veranderingen die nodig zijn om de aarde te redden kunnen ook de kwaliteit van onze leven verbeteren.
Wat wil dit nu zeggen voor jonge ondernemers. Er is een grote behoefte aan nieuwe ondernemers, met durf, visie en creativiteit die willen zoeken naar diensten en producten voor een nieuw soort samenleving.
Er is een grote behoefte ondernemers die producten en diensten aanbieden die
Het mogelijk maken onze ecologische voetafdruk verkleinen
Die winstgevend zijn maar met respect voor werknemers, consumenten en de planeet
Die erin slagen onze behoeften in te vullen zonder een overmatig gebruik van grondstoffen en energie
Die samenwerken belangrijker vinden dan concurrentie
Die werken met menselijke energie in plaats van met fossiele energie
Ik hoop dan ook dat jullie mee in die richting willen denken. Met de uitdagingen waar we voor staan hebben we iedereen nodig, en zeker jonge ondernemers.
Bedankt voor de aandacht
Gearchiveerd onder: Algemeen | 12 Commentaar »
