(hieronder een opinie die ik naar enkele kranten heb gestuurd, maar (voorlopig) nog niet is gepubliceerd. Kan ook wel dienstdoen als kerstboodschap vermoed ik…
Laten we niet gelaten wachten op wonderen.
Zo, dat hebben we dan weer gehad. Heel veel schoon volk bij elkaar daar in Kopenhagen, veel gepraat, veel media-aandacht voor het klimaat, en uiteindelijk geen akkoord. Over de redenen van de mislukking en de politieke en andere gevolgen zal nog genoeg inkt vloeien. Daarom wil ik even een paar dingen in een ander perspectief plaatsen.
1. Vergeet (even) de CO2 uitstoot.
Natuurlijk is de opwarming van de aarde door de mens een gigantisch probleem met verregaande gevolgen voor miljoenen mensen (vooral in het Zuiden), natuurlijk moeten we alles doen om de uitstoot te verminderen. Natuurlijk moeten er snel bindende maatregelen komen om tot liefst 90% minder uitstoot te komen in 2050. Toch is de fixatie op CO2 niet zonder gevaar.
Wat als binnen 5 of 10 jaar technieken op de markt komen die erin slagen CO2 op te vangen en op te slaan onder de grond? Er wordt nu al veel geïnvesteerd in dergelijke methodes, voorlopig met weinig succes, maar stel dat het lukt? Hoe groot zal de verleiding niet zijn om dan terug te keren naar het huidig model van productie en consumptie? En hoe snel lopen we dan tegen andere muren aan, zoals die van de piek-olie of de uitputting van de visbestanden? De uitdaging waar we voor staan is groter dan het beperken van de uitstoot van emissies.
2. Vergeet het geloof in technologische wonderen
Er zijn er nogal wat die beweren dat we het probleem wel opgelost krijgen met de vergroening van de economie. Maak groene producten aantrekkelijk, zorgt dat je afval voedsel wordt, vervang de huidige wagens door elektrische wagens, ga in een passiefhuis wonen, kies voor groene stroom en het komt in orde. Vooreerst moeten we beseffen dat dit misschien wel een oplossing kan zijn voor een kleine – welstellende – minderheid, maar dat deze toepassingen op mondiale schaal niet haalbaar zijn. Nog belangrijker is de ondertoon van deze denkrichting. Namelijk; het is mogelijk om verder te doen zoals we bezig zijn, als we de meest vervuilende onderdelen van ons systeem maar vervangen. Ons hele model is onduurzaam, en dat krijg je niet opgelost door enkele onderdelen te vergroenen.
3. Vergeet de kleine stapjes
We hebben het weer vaak gehoord de voorbije weken. Doe de kraan dicht als je de tanden poetst, neem vaker de fiets en was op 30 graden. Allemaal kleine stapjes, die niet veel moeite kosten en die het probleem zullen oplossen als we dit allemaal doen. In tegenstelling tot De Decker – zalig de armen van geest -vind ik het wel belangrijk mijn kinderen te leren geen drinkwater te verspillen, maar tegelijk moeten we realist zijn. Als we kiezen om kleine stapjes te zetten zullen we alleen kleine veranderingen zien. Ik heb de voorbije weken ontelbare Vlamingen en BV’s horen verklaren dat ze wellicht een te grote voetafdruk hebben, maar toch wel hun best doen want ze sorteren hun afval of hebben net een spaarlamp gekocht. Als we de grote dingen niet aanpakken zijn de kleine stapjes vooral goed om het geweten te sussen.
4. Vergeet de mantra ‘goed voor het milieu, goed voor de portemonnee’
Ik sta nogal huiverig tegenover alle goedbedoelde campagnes met tips die “goed zijn voor het milieu en je financiën”. Ik weet dat geld een belangrijke rol speelt. De beste maatregel om autogebruik te ontmoedigen is een fikse stijging van de benzineprijzen (zoals in de zomer van 2008). Toch moeten we goed beseffen dat dit hoort bij het ‘oude denken’. Je doet dingen enkel omdat ze financieel of materieel voordeel bieden. Het is precies die manier van denken die de voorbije decennia voor een enorme groei heeft gezorgd, maar ook voor gigantische ongelijkheid, voor een aanslag op de planeet en voor de financiële crisis. Als we de juiste dingen enkel doen omdat ze materieel beloond of bestraft worden dan handelen we zoals de honden van Pavlov die reageren op externe stimuli. En dan vrees ik dat het duurzame gedrag verdwijnt zodra de beloning of de straf wegvalt.
5. Stop met de excuses
Als Kopenhagen iets heeft opgeleverd dan is het wel opnieuw een sterk argument voor wie niks wil doen. Tot in den treure was de voorbije weken te zien hoe ‘de man in de straat’ reageert. “Dat ze eerst de industrie aanpakken” “Ja maar, die vrachtwagen zal wel meer uitstoten dan mijn terrasverwarming” “ Tja, ik mag toch ook eens gaan skiën, trouwens de politici nemen ook het vliegtuig”. Als een bende kleine kinderen struikelen we over elkaar om toch maar een zondebok te vinden. Leterme en Magnette doen het ons netjes voor; “ja, wij willen wel, maar de Chinezen zijn er niet klaar voor”. Ter opfrissing hieronder een fragment van een rapport van het Rekenhof over het Belgisch klimaatplan (juni 2009): Op federaal niveau bestaat er geen federaal klimaatplan. Er is geen precieze omschrijving van de maatregelen en de kost ervan. De doelstellingen in termen van CO2-reductie zijn niet onderbouwd of ontbreken. Er is geen afdoende rapportering en vooralsnog is er geen evaluatie van het federale klimaatbeleid. Wellicht is ook dit de schuld van de Chinezen.
6. Het feestje is over
Blind geloof in technologie, doorschuiven van verantwoordelijkheid, het geweten sussen met kleine acties of zelfs het ontkennen van de problemen. Het zijn allemaal begrijpelijke reacties. Alleen brengen ze ons geen stap verder. Hoe lastig ook, we moeten de draagwijdte van het probleem erkennen. Het gaat niet enkel over de opwarming van aarde. Het gaat over het falen van een maatschappijmodel. Meer dan een miljard mensen hebben honger, het ontbreken van een klimaatverdrag zal deze groep nog doen groeien. Onze biodiversiteit gaat snel achteruit, we nemen grote risico’s door het blijven vernietigen van bossen en vervuilen van oceanen. Conflicten over water en energie worden onvermijdelijk. De bevolkingsgroei maakt alle problemen nog prangender. (En ook de milleniumdoelen die met veel poeha werden gedeclareerd zullen niet gehaald worden)
De kern van de zaak is dat we de voorbije veertig, vijftig jaar een ongekende groei hebben gekend. Een kwart van de wereldbevolking heeft daar de vruchten kunnen van plukken. De prijs hiervoor is betaald door het milieu en door de drop-outs in onze samenleving en in het Zuiden. Dit feestje kan niet blijven duren, dit is niet duurzaam. Trouwens, onze constante groei maakt het leven niet beter. We leven in het land met het hoogste aantal zelfmoorden en de hoogste consumptie van antidepressiva in Europa. We slagen er niet in onze asielzoekers en daklozen op te vangen. Er is maar één conclusie mogelijk; de vrije markt economie gericht op materiële groei en ongebreidelde consumptie werkt niet. Wij worden er niet gelukkiger van, de wereldwijde ongelijkheid neemt dagelijks toe en de planeet gaat eraan ten onder. Een harde waarheid, logisch dat we liever op zoek gaan naar lapmiddelen of bij voorkeur de zwarte piet doorschuiven naar anderen.
7. De eerste stap zet je zelf
De volgende jaren staan we individueel en als samenleving voor de keuze. Gaan we verder op de gekozen weg , richting afgrond? Of grijpen we de gelegenheid aan om eens goed na te denken over welke waarden we belangrijk vinden. Welk soort samenleving we willen? Als de huidige keuze voor individuele materiële verrijking vooral zorgt voor verzuurde, verwende en egoïstische burgers, is er dan geen alternatief mogelijk?
Ik zie rond mij meer en meer mensen die door hebben dat streven naar meer een heilloze weg is. Ik krijg wekelijks mails van mensen die kiezen om te leven met minder, en daardoor meer zijn. Anderhalf jaar geleden ben ik gestart als Low Impact man uit bezorgdheid voor de planeet. Nu doe ik ermee verder uit eigenbelang. Ik werk nu minder, ik verdien minder, ik bezit minder. Ik eet geen vlees, ik gebruik geen auto en geen vliegtuig. Maar kijk, ik heb een gezonder, vrolijker en socialer leven dan voorheen (en mensen die me kennen weten dat ik niet in de Middeleeuwen leef).
De belangrijkste knop die we moeten omdraaien is niet die van de thermostaat. Het is een knop in ons hoofd waardoor we onze visie op welzijn en geluk aanpassen. Waardoor we de juiste dingen gaan doen om ethische redenen, omdat we ze rechtvaardig vinden én omwille van eigenbelang. We hoeven daarom niet te wachten tot politici eindelijk hun verantwoordelijkheid opnemen.
Tot slot, mijn top vijf van klimaatacties: erken de ernst van het probleem/ informeer jezelf/ verklein je impact en vergroot je geluk/praat erover met anderen/ kies moedige politici
Gearchiveerd onder: Algemeen | getagged: opinie | 16 Commentaar »
