hoeveel tijd voor hoeveel mensen?

Aangezien ik gisteren in Oostende was heb ik de uitzending van David Attenborough op Canvas kunnen zien. In de documentaire ‘How many people can live on planet Earth’ gaat hij in op de gevolgen van de groeiende bevolkingsgroei én groeiende voetafdruk. Een thema dat hier ook regelmatig ter sprake komt.

Meest hoopgevende vond ik het stukje over de Indiase deelstaat Kerala, waar gemiddeld 1,5 kinderen per vrouw worden geboren. Niet als gevolg van strenge maatregelen zoals een 1-kind regel of gedwongen sterilisatie, maar gewoon door veel te investeren in onderwijs. Daardoor trouwen vrouwen een pak later en kiezen ze bewust voor minder kinderen. Dit lijkt wel de beste en meest humane aanpak zeker om de groei in ontwikkelingslanden te vertragen. Wat ik me dan wel afvraag, waarom hebben we in Vlaanderen de voorbije jaren een stijging van het geboortecijfer? (in 2006 was het 1,75 kinderen per vrouw en stijgende). Het is toch niet omdat vrouwen hier minder naar school gaan dan in Kerala? Of heeft het toch te maken met de druk van politici die vinden dat er meer kinderen moeten geboren worden om de vergrijzing tegen te gaan? (van korte termijn denken gesproken: want als er nu een babyboom komt dan heb je binnen vijftig jaar nog een groter vergrijzingsprobleem)

In elk geval een boeiende uitzending die ons ook bij de vraag brengt: hoeveel tijd hebben we nog om onze impact te verkleinen (door een combinatie van minder voetafdruk en eventueel minder mensen). Wetenschappers houden het op 5 tot 10 jaar.

Er zijn een paar internationale campagnes gestart die daarop inspelen. Zo is er het ’100 maanden project’. Het uitgangspunt is dat we zo’n 8,3 jaar hebben om het klimaat te redden. Je kan hier alles lezen over dit project, en je natuurlijk ook zelf aanmelden.

Een hele reeks internationale organisaties lanceren dan weer een andere campagne: FOUR YEARS. GO. Ze willen de wereld veranderen tegen 2015. Dus nog wat sneller. Het ziet er allemaal wel mooi uit en wie weet werkt het ook. Dus een oproep om dit eens te bekijken… en dan meteen aan te melden.

Hoeveel tijd we hebben weet natuurlijk niemand precies. Maar elke dag dat we niks doen is een verloren dag. Aan de slag zou ik zo zeggen…

het andere nieuws

Ik heb hier wel eens af en toe een kritische bedenking laten vallen over de media en het beeld van de wereld dat ze ons in de strot duwen. Veel aandacht voor sensatie en conflicten, geen tijd voor serieuze analyses, en al zeker geen mogelijkheid om verbanden te leggen of het grote plaatje te laten zien.

Ik ben dus zeker niet de enige die behoefte heeft aan diepgravender journalistiek dan de aaneenschakeling van nietszeggende nieuwsjes over ongevallen en celebrities (wat is het verschil tussen beiden eigenlijk?). Ik ben al lang een trouwe lezer van Mo* magazine en de bijhorende site, maar nu is er nog een nieuw Belgische initiatief.

Met de site www.dewereldmorgen.be is recent een nieuw medium van start gegaan. Partners in het project zijn de vakbonden, een aantal NGO’s en culturele huizen. Met een aantal professionele en burgerjournalisten (van het vroegere Indymedia) willen ze een kritische stem in het debat leveren. Dagelijks is er een online krant en via nieuwsbrieven kan je ook hun berichten ontvangen. De recente bijdrage over olie is in elk geval lezenswaardig.

Er zijn natuurlijk ook heel wat andere burgerjournalisten die bijvoorbeeld via hun blog regelmatig boeiende informatie de wereld insturen. Een aantal van mijn favorieten staan in het lijstje hier rechts. Maar regelmatig kom ik er nieuwe tegen. Zo is er bijvoorbeeld een  interessant verslagje van de consuminderdag zondag in Tilburg. Zeker het stuk over de lezing van Jeanine Schreurs is de moeite om eens te bekijken. Ze is namelijk met onderzoek bezig waarin ze op zoek gaat naar de link tussen geld en geluk.

Ik heb een sterk vermoeden dat er ook een link is tussen het geluk en het nieuws dat we te horen krijgen. Als je enkele keren een doordeweeks nieuwsbericht ziet en hoort dan is het moeilijk om te blijven geloven dat het nog goed kan komen. Want dat is ondanks alles toch nog steeds mijn overtuiging.

is de bol vol?

Net de boeiende discussie gehoord bij Peeters en Pichal. Het ging over de bevolkingsgroei. Etienne Vermeersch trekt er hard van leer tegen de stelling dat we hier meer kinderen moeten hebben omwille van de vergrijzing. Terecht wijst hij erop dat kinderen die hier geboren worden een milieu-impact hebben die 25 keer groter is dan een kind dat in Afrika geboren wordt. Met andere woorden de bevolkingsgroei hier (die door de overheid wordt gestimuleerd) is evengoed een probleem en niet enkel die van Azië of Afrika.

We moeten de discussie dus voeren met daarbij twee elementen in het achterhoofd: het aantal mensen en de milieu-impact van die mensen. In het laatste Worldwatch rapport staan volgende cijfers. Sinds 1960 (toevallig mijn geboortejaar) is de wereldbevolking gegroeid met een factor van 2,2. De gemiddelde consumptie per persoon is toegenomen met een factor 3. Dit wil dus zeggen dat de voorbije 50 jaar de druk op de planeet 6,6 keer groter geworden. Je moet geen kei zijn in wiskunde om door te hebben dat de 3 in deze formule  groter doorweegt dan de 2,2.

Ik vind de hele bevolkingskwestie ook heel belangrijk, alleen is een oplossing niet zo makkelijk. Soms zeggen mensen bij mijn lezingen: ‘het basisprobleem is dat we met teveel mensen zijn’. Mijn vraag is dan altijd,’ heb je een goed voorstel om er iets aan te doen?’ Niemand wil hier het Chinese systeem bepleiten (hoewel we de Chinezen dankbaar mogen zijn dat ze daarvoor hebben gekozen), mensen gruwelen van het idee van geboortebeperking. En daar is Vermeersch ook redelijk in. Hij stelt voor om eerst het bewustzijn te verhogen en overal in te zetten om het vrijwillig beperken van geboortes. Pas als dit niet lukt moeten we over verplichtingen nadenken. Tenzij we wachten tot oorlogen, rampen of ziektes spontaan voor een vermindering van de wereldbevolking zorgen. Want geen enkele groei kan onbeperkt doorgaan, ook niet de bevolkingsgroei…

groeten uit Tilburg

Alweer een weekendje Nederland. Deze keer voor een lezing ter gelegenheid van de landelijke consuminderdag van Genoeg. Dergelijke uitnodigingen zijn een gepaste aanleiding om er eens een rustig weekend uitstapje van de maken.

Ze hebben hier in elk geval een mooi stadsbos, ideaal voor wandelaars en lopers, maar verder lijkt het een erg nieuwe stad, met veel hoogbouw (meestal redelijk fantasieloos) en de vele gelijkvormige woonblokken zoals ik die ook in Almere zag. Het aanbod van vegetarische gerechten op de menukaarten van de lokale restaurants is erg beperkt. Het busverkeer is dan weer goed uitgebouwd, met veel bussen en een handig systeem waarbij je aan de haltes kan zien hoelang je nog moet wachten op de bus. Wat ze hier ook hebben; een prachtige concertzaal waar we gisteren onverwacht een mooi concert hebben meegemaakt van filmmuziek.

Een interessant moment om de voetafdruk van de Nederlander (4,0) te vergelijken met die van de Belg (5,1). Er zijn verschillende redenen hiervoor: zo wonen de Nederlanders gemiddeld in kleinere huizen (al zijn ze gemiddeld wat langer) en vooral in beter geïsoleerde huizen. Er zijn ‘slechts’ 417 auto’s per duizend inwoners tegenover 484 in België, dat scheelt ook een stuk. Ik vermoed dat er hier ook wel meer vegetariërs zijn en wellicht spelen overblijfselen van de Calvinistische leer ook wel een rol. Het zal wel geen toeval zijn dat de douchecoach is uitgevonden in Nederland.

De show  is ondertussen achter de rug, en erg meegevallen. Zo’n tweehonderd enthousiaste consuminderaars, dat kan niet mislopen natuurlijk… Volgende week zaterdag dan de echte Belgische première in Gent.

wat als…

Gisteren avond was ik in een Bed en Breakfast na een lezing in Tongeren, en heb ik – tja ik kon het niet laten- toch even de TV opgezet. Op het nieuws weinig echt nieuws, maar interessant was toch de korte reportage over het winterweer in Spanje. Sneeuwval en regen ontregelen het leven o.a. in Spanje en Tenerife.

Wat de getuigen ter plaatste vertelden was dat het hele publieke leven was stilgevallen. De elektriciteit was uitgevallen zodat mensen niet meer konden koken (en niet meer konden TV kijken). De wegen waren nauwelijks te gebruiken en de bevoorrading van voedsel was stilgevallen. Omdat alles met alles samenhangt lag de fabriek in Ford Genk even stil omdat de just-in-time leveringen van onderdelen vanuit Spanje er niet door geraken. Naast de tijdelijke miserie die dat soort situaties met zich meebrengt zijn het ook interessante experimenten natuurlijk. Hoe reageert een gemeenschap op plotse crisissen? Gaan mensen elkaar helpen of wordt het ieder voor zich.

Dit maakt meteen duidelijk hoe kwetsbaar we zijn, want probeer je eens af te vragen wat er zou gebeuren als:

- de elektriciteit elke dag een paar uur uit zou vallen

- de prijzen van olie zouden verdubbelen (en dus ook die van benzine en diesel, stookolie, maar ook gas, hout enzovoort…)

- er een nieuwe financiële crisis komt en de dollar in elkaar zakt

- de dijken in Nederland het begeven en honderduizenden Nederlanders hun toevlucht zoeken in België

- er alleen nog een klein straaltje bruin water uit de kraan komt

- alle tankstations drie dagen in staking zouden gaan

- we volgende zomer een hittegolf krijgen van 15 dagen

- ons land bankroet gaat en er geen lonen, uitkeringen en pensioenen kunnen betaald worden

- de scheepvaart stilligt en er geen goederen (en voedsel en veevoer)  meer per schip kunnen worden aangevoerd

En zo zijn er nog vele mogelijke accidentjes te bedenken. Of hoe een systeem op een bepaald moment door overbelasting een onverwachte wending kan maken…

onze groene auto’s…

Vandaag was er heel wat te doen over het Nederlands onderzoek over het werkelijk verbruik van auto’s. Want zoals je weet wordt bij het promoten van auto’s steeds de CO2 uitstoot vermeld. Nu blijkt dat het werkelijk verbruik pakken hoger zit. Belangrijkste reden van het grote verschil is dat de testen gebeuren in laboratoriumsituaties, waarbij er geen hellingen zijn, waar er geen slecht weer is en waar je geen rekening moet houden tegenliggers of voetgangers.

Hetonderzoek toont nu aan dat geen enkele auto onder de normen blijft die de overheid toepast om de fiscale reductie te bepalen (dus een uitstoot van minder dan 105 of  130 gram.) De uitgebreide testen tonen aan dat alle auto’s die onder die norm zitten in het reeële verkeer meer dan 130 gram uitstoten, en dus eigenlijk geen aanspraak maken op deze fiscale aftrek. (De Prius, ondanks alles nog de zuinigste zit ook aan 140 gram per kilometer)

Wat toont dit hele verhaal aan.

Dat de vergroening van ons wagenpark in realiteit een stuk minder is dan wat we wel eens zouden denken.

Dat normen opgelegd door de overheid niet altijd zo effectief zijn, als blijkt dat de autosector zelf mee de testen mocht ontwikkelen (en dus nu modellen ontwikkelt die goed scoren in de testen, maar niet perse in de realiteit).

Dat het erop lijkt dat het vooral de marketingmensen zijn die ons de indruk geven dat auto’s nu goed zijn voor het milieu, maar de ingenieurs blijven blijkbaar achter (of mogen hun echte innovaties niet doorvoeren)

En dat het vervoersprobleem nog verre van opgelost is, en ook niet zal opgelost geraken als we vooral rekenen op zuiniger auto’s. Totaal herdenken van onze mobiliteit, meer investeren in goed openbaar vervoer, onze ruimtelijke ordening aanpakken en ons eigen rijgedrag aanpassen zullen meer effect hebben…

slecht of goed

Op de site van Trizone is ondertussen een wat uitgebreider verslag te lezen van Warning Up. Als je even tijd hebt, bekijk dan het filmpje van een van de aanwezigen: Bernard Lietaer. Daarin wordt duidelijk dat we wat financiële crisissen het laatste nog niet gezien hebben. Jammer dat wij niet net zoals de IJslanders mogen beslissen of de overheid de schulden van de banken mogen overnemen. (Banken die trouwens al weer volop bezig zijn met het toepassen van de oude methodes).

Ook in het nieuws gisteren, nieuwe cijfers over de toenemende kloof tussen rijk en arm, ook in ons land. Wie zei daar weer dat economische groei zorgt voor een grotere koek zodat iedereen erbij wint. Vergeet het maar, als de koek groter wordt dan is dit vooral ten gunste van een kleine groep. Wat uit de cijfers ook blijkt is dat hoe groter de sociale ongelijkheid in een samenleving hoe minder hoog het geluksgevoel en veiligheidsgevoel is. Met andere woorden, iedereen wordt beter van een kleinere kloof tussen rijk en arm.

Maar is heb het gevoel dat ik dit wel al een paar keer heb geschreven hier  Daarom een paar positieve punten:

- straks zit ik samen met mijn huisbaas, hij heeft beslist om weg te gaan bij Electrabel en over te schakelen op echte groene stroom. Aangezien hij handelaar is gaat het om een flink verbruik.

- in Brussel gaat een groep enthousiastelingen aan de slag met het verder uitbouwen van een stadstuin op het dak van de vroegere Belle-Vue brouwerij. (de site is wat verouderd, maar ze starten terug op zondag 14 maart 2010 – 14:00  art2work/bellevue – henegouwenkaai 43 – 1080 Brussel)

- in Moeskroen kan je op 25 april terecht voor een heuse ‘leer alles zelf doen dag’ met op het programma workshops rond het maken van zonne-oven en hooikist; bouwen met stro en aarde of met papier en stenen; doe het zelf zonnepanelen (elektriciteit – warm water): droog toilet:  (bijna) alle voeding zelf produceren; bio-tuinen en compost; zelf onderhoudsprodukten en cosmetica maken; papier hergebruiken; plastiek recycleren in huis; stof en kleren hergebruiken; meubels van karton maken enzovoort. Info hier te vinden. (of via cellesavie@hotmail.com )

Het lijkt me beter ons te concentreren op de positieve initiatieven die hoop geven, dan te klagen over alles wat er mis gaat. En vooral: je kan zelf ook gewoon aan de slag gaan…

vrouwendag

Vandaag internationale vrouwendag, een dag om iets langer bij stil te staan dan pakweg valentijn of de internationale dag van de postduif. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat vrouwen meer aandacht hebben voor zorg voor de planeet in hun dagelijks leven. Als belangrijkste verantwoordelijke voor de aankopen in het huishouden hebben ze ook een hefboom in handen. Kiezen voor lokale producten, biologische of ecologische productenVerder denk ik dat het mannelijk denken (gericht op competitie, vooruitgang, concurrentie) een belangrijke reden is waarom het op dit moment zo fout gaat met ons leefmilieu. Dus niet enkel het vrouwelijk handelen maar zeker ook het vrouwelijk denken kan een belangrijke rol spelen in de transitie waar we voor staan.

Het is ook internationale vrouwendag. We beseffen hier wellicht maar al te weinig dat de eerste slachtoffers van armoede, van natuurgeweld, van onderdrukken vrouwen zijn. Een zeer belangrijk aspect om de bevolkingsgroei te laten vertragen is bijvoorbeeld ervoor zorgen dat meisjes onderwijs krijgen. Dit is de beste garantie om ervoor te zorgen dat het geboortecijfer daalt.

Dus beste mannen (en vrouwen) misschien moet het maar elke dag vrouwendag worden… (ter illustratie, een oude foto van Marieke, gemaakt door Tineke, ook al een vrouw)

onze kijk op de wereld

Tijdens ons denk momenten ging het ook vaak over de manier waarop we naar de werkelijkheid kijken, de definitie van het probleem. En kijk, in mijn mailbox de nieuwsbrief van de optimistenbond met een link naar een filmpje rond hetzelfde thema. De moeite om eens te bekijken, je kan het beschouwen als een vervanging/aanvulling op de zondagspreek…

wees voorbereid op het ondenkbare…

Van donderdagavond tot vrijdagavond was ik dus in het Leerhof in Parike. Met een groep van 17 mensen vanuit diverse invalshoeken gingen we nadenken over een aantal grote vragen. Het uitgangspunt was het volgende: ONDANKS DE OVERDONDERDENDE BEWIJSLAST (rond klimaat, voetafdruk,etc…) BLIJFT DE ACTIE BEPERKT EN IS ER ONDUIDELIJKHEID OVER DE TE VOLGEN STRATEGIE VOOR DEZE GIGANTISCHE UITDAGINGEN.

Dit was het uitgangspunt; vanuit de hypothese dat als je een groep mensen vanuit verschillende invalshoeken hierover laat nadenken er wellicht nieuwe inzichten komen. De samenstelling van de groep kan je hier nog eens nakijken.

Het is natuurlijk niet evident om van ongeveer 10 uur intensieve gesprekken hier een verslag te schrijven. (dat komt er trouwens nog wel aan, daarvoor was een medewerker van MO* magazine aanwezig). Maar hier dan toch een aantal eerste impressies…

- ik was bij momenten onder de indruk van de zeer interessante bijdragen van de verschillende deelnemers. Zelden heb ik zoveel wijsheid in 1 kamer samen geweten, wat me toch optimistisch stemt want er is absoluut voldoende creativiteit en intelligentie om de problemen waar we voor staan aan te pakken.

- het feit dat er tijd en ruimte was om over dergelijke thema’s van gedachten te wisselen is redelijk uitzonderlijk. Meestal moeten er belangen worden verdedigd, moet het snel-snel gaan, bijvoorbeeld op debatten, vergaderingen of in de media. Deze “trage’ aanpak is door de deelnemers erg geapprecieerd. Het is trouwens ook hoopgevend dat al deze mensen, waarvan de meesten met zeer drukke agenda’s,tijd wilden vrijmaken om hieraan belangeloos mee te werken.

-  binnen de groep waren de paragdigma-verschillen merkbaar. Grof geschetst is er een aanpak die vooral wil inzetten op het snel invoeren van technologische vernieuwingen, anderzijds is er de optie om vooral via een culturele bewustzijnsverandering te gaan werken. Al erkende iedereen het belang van de beide onderdelen én zijn we niet in de bekende welles-nietes discussies beland.

- persoonlijk was ik erg geboeid door de inzichten uit systeemdenken, leren, chaostheorie en ons financieel systeem. Het is me nog duidelijker geworden dat het huidige model op weg is naar een nieuwe crash (na de financiële crisis), en we ons moeten voorbereiden op het ondenkbare. Ook goed om te beseffen dat zo’n crisis tegelijk bijzonder bedreigend én hoopgevend kan zijn. Het tijdsvenster waarin die veranderingen plaats zullen vinden is er eentje van vijf tot tien jaar. Wat maakt dat wij ook een grote kans hebben om mee de toekomst vorm te geven.

- net zoals misschien een aantal lezers van deze blog, had ik stiekem gehoopt dat er uit deze denkmarathon een duidelijk antwoord zou zijn op welke stappen we nu moeten zetten om de grote uitdagingen aan te pakken. Dit is wellicht het eerste dat we moeten loslaten. Er zijn vele pistes, we moeten misschien nog veel meer experimenteren en uitproberen (zoals bij Transitie) en buiten de bekende kaders denken. We spelen een belangrijke rol in het vormgeven van de wereld, maar we kunnen niet op de tekentafel een nieuw ontwerp uittekenen en denken dat dit dan kan gerealiseerd worden.

Wat is er nu uitgekomen? Voor elk van ons een hoop inspiratie, vragen, voorbeelden die de volgende weken nog wel zullen een plaats krijgen in ons doen en denken . Daarnaast drie concrete voorstellen om verder te gaan. Heel kort zijn ze:

- het organiseren van Ted sessie rond het thema. Ted sessies zijn korte maar zeer krachtige presentaties voor een groep van sleutelfiguren. (zie ook op www.ted.com)

- het herhalen van het proces maar met 10 keer zoveel mensen

- het uitwerken van een plan B, een ‘what if’ scenario (of scenario’s) om iets achter de hand te hebben als de bestaande ideeën en structuren het laten afweten.

De volgende dagen en weken laten we deze pistes bezinken en nemen we de volgende stappen. Trouwens een tip voor iedereen. Neem eens de tijd om uit het dagelijkse patroon te stappen, zoek een aantal mensen bij elkaar uit verschillende sectoren en neem eens tijd om rustig te praten over zaken die je aanbelangen. Een bijzondere verrijking voor hart en geest.