Na het lezen van een interessante opinie van Lieven Scheire in de krant over de risico’s van kernenergie heb ik vorig weekend op de boekenbeurs zijn boek gekocht. ‘Wat als de olie op is’ met als veelbelovende ondertitel: ‘ het ultieme boek voor wie energie nodig heeft en ze niet kan missen: de harde feiten, de mythes doorprikt.’

Ik heb het boek ondertussen uitgelezen, en ben toch een beetje teleurgesteld. De auteurs (want het boek is vooral het werk van ingenieur Filip Van Den Abeele), geven een  helder overzicht van de herkomst van fossiele bronnen en de mogelijkheden van alternatieven. Tussendoor krijg je wat basisfysica mee en wordt duidelijk gemaakt hoe kernsplitsing en kernfusie werkt. Op zicht nuttige informatie bij elkaar. Het probleem is dat de visie die uit het boek spreekt nogal dubbel is. Soms wordt duidelijk gesteld dat we minder energie zullen moeten gebruiken en dat efficiëntie belangrijk is. Tegelijk lees je het hele boek door dat we eigenlijk niet weten hoeveel energiebronnen er nog zijn, en dat het best wel zal meevallen. Zo zou er volgens de auteurs uiteindelijk nog olie zijn tot 2200! Ook rond kernenergie is het standpunt dubbel, er wordt wel gewezen op de neveneffecten (let op de woordspeling) van het nucleair afval, maar tot twee keer toe wordt kernenergie CO2 neutraal genoemd. Dit is manifest onjuist, want de ontginning van uranium is energie-intensief, net als het transport, de beveiliging, onderhoud van de centrales, opbergen van kernafval enzovoort. Volgens mijn bronnen gaat met de productie van 1 kWH kernenergie een derde van de uitstoot van een conventionele kWh. De bewering dat nieuwe kerncentrales bouwen goedkoop is, klopt natuurlijk ook niet, alle in de steigers staande nieuwe centrales kosten veel meer dan gepland. Toch vreemd dat een boek dat beweert genuanceerd en wetenschappelijk te zijn dit soort informatie niet opneemt.  (PS: een recente toevoeging dank zij Wonko; over de piekolie)

Dat er kritische bedenkingen geplaatst worden bij alternatieve energiebronnen, daar kan ik zeker mee leven. De productie van zonnepanelen is milieubelastend, de grote windturbines vragen erg veel materiaal en energie (over de windmolens in de lucht is in het boek niks te lezen). Ik kan me echter niet van de indruk ontdoen dat de auteurs  op de vlakte blijven en daardoor de indruk wekken dat er niet echt een energieprobleem is.  Het is een beetje zoals met de reclame van Nucleair forum: de indruk wekken van genuanceerd te zijn, maar daardoor het probleem minimaliseren en  eigenlijk toch duidelijke partij kiezen.

De conclusie  van het boek dat we met creativiteit en intelligentie alle energieproblemen kunnen oplossen is iets te makkelijk. Want als we over zoveel creativiteit en intelligentie beschikken, hoe komt het dan we nu aan razend tempo bezig zijn de planeet te vervuilen en uit te putten.

Dat een boek dat pretendeert wetenschappelijk te zijn geen enkele voetnoot noch bronverwijzing bevat is vreemd. De auteurs zeggen wel dat ze steeds de best mogelijke schatting geven, maar je kan op geen enkele manier nagaan over welke bronnen ze het hebben. Kortom, ik vind Lieven een fantastisch televisiemaker (voor zover ik er al iets van gezien heb), en heb veel bewondering voor zijn inzet, onder andere voor 11.11.11, maar dit boek valt tegen.

Deze voormiddag ga ik deur aan deur postkaarten en fluo-stiftjes verkopen voor 11.11.11.  Ik beschouw het een beetje als een burgerplicht – net zoals nog ongeveer 20 000 Vlamingen – om tijdens deze periode van het jaar actief iets te doen.

Tegelijk is dit niet zonder frustratie. Het is ondertussen 30 jaar geleden dat ik voor het eerst in mijn geboortedorp Wingene vergelijkbare kaarten heb verkocht. Ik stel vast dat in die dertig jaar de kloof tussen rijk en arm niet echt kleiner is geworden. Nog steeds hebben meer dan een miljard mensen honger. Wat wel toegenomen is in de die dertig jaar is het aantal mensen met overgewicht. Dat zouden er ondertussen 1,1 miljard zijn. Deze simpele vergelijking sterkt me in de overtuiging dat strijden tegen de armoede niet veel zoden aan de dijk brengt als we niks doen aan de rijkdom. Alle onderzoeken daarover zijn duidelijk: hoe rijker iemand wordt, hoe groter de ecologische voetafdruk. Het gaat dus niet enkel over het verminderen van de armoede, maar nog meer over het eerlijk verdelen van onze voetafdruk. Als wij hier nu overmatig veel gebruiken van de beschikbare grondstoffen en energie, dan gaat dit ten koste van mensen in het Zuiden. Ik vind trouwens dat 11-11-11 en de andere organisaties nog meer moeten inzetten op lobbywerk en structurele veranderingen. Want hoe goed bedoeld ook, het helpen van lokale gemeenschappen met een school of waterput is een ‘end of the pipe’ oplossing.

De campagne dit jaar gaat over waardig werk, en in het filmpje kan je mooi zien hoe de link zit tussen ecologische en sociale aspecten. Zeker bekijken en genieten van Lieven Scheire (morgen meer over het nieuwe boek van Lieven)

Ik heb hier enkele maanden geleden al iets geschreven over een vrouw die probeert rond de komen met 1 pond per dag. Maar het kan altijd straffer. Zo is er ene Mark Boyle die beslist heeft om een jaar lang te leven zonder geld. Mark Boyle is tot zijn experiment gekomen omdat hij vond dat ‘geld’ de belangrijkste reden is van wat er allemaal misloopt in de wereld. Door geld te gebruiken hebben we geen relatie meer met de sociale en ecologische gevolgen die veroorzaakt worden door ons gedrag en onze aankopen. Dus besliste de man om eens een jaar zonder geld te leven.

November vorig jaar ging hij van start met het zoeken van een woning. Via de site freecycle (waar ik ook hier over schreef), kon hij een caravan op de kop tikken. In ruil voor enkele dagen werk per week op een boerderij kreeg hij ook een plek om de caravan te plaatsen én hout voor verwarming en koken. Op voorhand kocht hij wel een zonnepaneeltje van 360 pond, genoeg om een beetje licht en stroom te voorzien voor telefoon en laptop. Met een zelfgebouwd compost-toilet en een riviertje vlak bij kon hij leven zonder het betalen van huur of kosten voor wonen. Een volgende bekommernis was voedsel, en hier kon hij zich redden door enerzijds eigen groenten te kweken, en anderzijds voedsel te gebruiken dat werd weggegooid bij restaurants en winkels. Volgens Mark een immense bron van voeding. In zijn blog beschrijft hij dat dit alles wel veel meer tijd vraagt, maar dat het dus mogelijk is om te overleven zonder geld. En hij stopt liever zijn tijd in het met de hand wassen van kleren of te voet grote afstanden afleggen dat geld geven om te kunnen kijken naar reality programma’s op TV. Tenslotte heeft hij veel meer contacten met andere mensen. Meer info over zijn project hier. Hij heeft trouwens ook een site over free-economy.

Dit maar om te zeggen dat wie de Low Impact programma’s wat extreem vindt: het nog altijd beter kan.

De heisa rond twee tenissers die een jaar niet mogen spelen is toch wel verbazingwekkend. Pagina’s vol in de kranten, hoofdpunt op radio en televisie. Emotionele persconferenties en petities. Zelfs het consumentenprogramma Peeters en Pichal is nu over dit thema een uitzending aan het vullen. Het doet me wat denken aan wat een Senegalese vriend me onlangs vertelde. In de Koran staan namelijk een aantal verzen die ook het einde van de wereld aankondigen (er staat geen datum bij denk ik), en in de aanloop daarvan zullen we merken dat degene die bezig zijn met ’spel’ gigantisch veel zullen verdienen en door iedereen bewonderd zullen worden. En als je kijkt in welke positie voetballers, tenissers, maar ook artiesten en zogenaamde celebrities zich bevinden dan is het einde der tijden niet ver af meer.  Ik ben geen doemdenker en wil ook niet zagen, maar al die aandacht voor sporters en zangers, terwijl de mensheid toch wel wat andere katten te geselen heeft… voor mij hoeft het niet.

Daarom wat aandacht voor iets wat volgens mij veel belangrijker en interessanter is. Groepen van gewone mensen die in hun eigen omgeving allerlei experimenten opzetten om de wereld wat beter te maken. Zo kwam ik in Heist-op-den-Berg mensen tegen van vzw Plukrijp.  Een groep mensen die vanuit het thema voeding bezig zijn solidariteit, persoonlijke groei en lokale zelfredzaamheid. Die mensen hebben een permacultuurtuin van 1,5 hectare, maar ook een weggeefwinkel, weekends rond inmaken van groenten, houtbewerking, muziek en meditatie, naaiaterliers, zomerkampen en nog vanalles. Kortom, deze mensen verdienen voor mij meer de titel van held, dan de dikbetaalde sterren die toevallig over wat talent beschikken. Hier kan je foto’s vinden van plukrijp en op hun site staat nog meer info.

Tja, de straten hangen vol met affiches voor de rampenfilm “2012″, die op spectaculaire wijze laat zien wat er ons te wachten staat op 21 december 2012. Die datum is dan weer geïnspireerd op wat volgens de Maya kalender het einde van de wereld zal worden. Recent onderzoek en herberekening van die kalender laat nu wel uitschijnen dat er een foutje in de berekening is gemaakt en het nu over 2220 gaat. Dat net nu de Hollywood jongens hun film lanceren. Maar dat mag de pret niet drukken, dergelijke voorspellingen – zoals de verwachte catastrofe op 31-12-2000- leveren steeds veel stof voor discussie op (en worden handig uitgebuit door filmmakers en boekenverkopers)

Voor de duidelijkheid, ik geloof best dat de Maya’s een bijzonder verfijnde cultuur hadden maar hun voorspelling neem ik toch niet ernstig. Ik denk wel dat we het einde van de wereld die we nu kennen de volgende jaren en decennia zullen meemaken. Maar niet omwille van inslaande meteorieten of bezoek van intelligente wezens uit de ruimte. Maar wel omwille van de keuzes die we als mensheid nu aan het maken zijn. Grofweg zijn er twee mogelijkheden. We zien in dat we de grenzen aan het overschrijden zijn en wereldwijd gaan mensen en hun leiders keuzes maken om de samenleving te transformeren naar een duurzame en meer eerlijke wereld. Tweede mogelijkheid is dat we dit niet doen, en dus op de ingeslagen weg verdergaan. En dan komen we onvermijdelijk in de problemen; de klimaatverandering, voedselproblemen, grote stromen vluchtelingen, ziektes en natuurrampen, conflicten over water en energie. En wellicht komen we dan wel in de buurt van de spectaculaire scenario’s uit Hollywood. Alleen zullen we ze dan niet kunnen bekijken vanuit een comfortabele zetel met een emmertje pop-corn. Dan zullen we er middenin zitten – 3D als het ware…

Dus wat mij betreft, ik ga liever naar de film kijken en doe verder alles wat ik kan om het eerste scenario waar te maken. Info en discussie over de Maya voorspellingen kan je onder andere hier lezen. De site van de film zie je hier.

Boekenbeurs, dus tijd om even de aandacht te vragen voor een nieuw en interessant boek. Het gaat over ‘de gesel van Darwin’, van Mathieu Snykers.

Het boek benaderd de huidige milieucrisis waar we in zitten vanuit een originele biologische invalshoek. Het feit dat we nu de heersende soort zijn heeft te maken met een evolutie van de voorbije eeuwen waarbij mensen steeds op zoek ging naar manieren om de eigen levensstandaard te verbeteren. Dit is goed gelukt, maar ook menselijke eigenschappen zoals hebzucht en materialisme zijn daardoor ingebakken in onze genen, en vormen uiteindelijk de hoofdoorzaak van de uitputting van de grondstoffen en de vervuiling van de planeet. Volgens de auteur zijn we zonder het te beseffen pionnen geworden van een mechanisme en doen we er goed aan dit beter te begrijpen. De technische oplossingen die nu worden voorgesteld hebben uiteindelijk geen impact op dit drijvende mechanisme, en zullen dus eerder nieuwe problemen veroorzaken. De Darwinistische strijd gericht op het eigenbelang zal dus moeten plaats maken voor een gerichtheid op het gemeenschappelijk belang.

Boeiende gedachten. Ik heb het boek nog niet uitgelezen, wel een aantal stukken die je zelf ook hier online lezen. Dus wie op zoek is naar een origineel boek op de boekenbeurs kan maar eens langs gaan op stand219 E.

Hier in Oostende is er heel wat wind, en de enige activiteit op het strand zijn dan ook de kitesurfers. Ik kreeg onlangs nog een mail doorgestuurd over nieuwe types van windmolens die op hetzelfde principe zijn gebaseerd. Het promotiefilmpje hieronder toont hoe het systeem in theorie zou kunnen werken.

Wie zich afvraagt waar dan precies energie wordt opgewekt: dit is bij het ontrollen van het touw. Om de vlieger terug naar beneden te halen is er veel minder energie nodig dan de energie die bij het opstijgen wordt opgewekt. Voordelen van deze aanpak is dat windenergie veel goedkoper wordt. Je hebt namelijk veel minder materiaal en grondstoffen nodig. Nadeel is dat dergelijke molens toch redelijk wat luchtruimte innemen, want het spreekt van zelf dat er best geen vliegtuigen komen in de buurt van deze vliegers die tot 900 meter hoog gaan. Voor mensen die zich nu storen aan het zicht van windmolens en de eventuele slagschaduw dan kunnen deze types ook een oplossing bieden. Meer gedetailleerde informatie hierover kan je lezen op de voortreffelijke blog van LowTech Magazine.

Een paar bedrijven zijn in elk geval aan het experimenteren met prototypes. Volgens de bedenkers kan je met een installatie van 60 tot 70 van die megavliegers een kerncentrale vervangen. Geef toe een aantrekkelijk vooruitzicht. Deze en andere ontwikkeling staan dan nog niet helemaal op punt, maar tonen aan dat er heel wat alternatieven zijn. Als onze regering nu eens zou kiezen om daar evenveel in te investeren als in bvb kernenergie dan kan de winst spectaculair zijn. En mochten ze op zoek zijn naar specialisten, hier op het strand van Oostende lopen er in elk geval enkele rond…

Goed regenton-weer vandaag, en voor nogal wat mensen met kinderen vakantiedagen. Zelf ben ik opnieuw een paar dagen in Oostende bij mijn moeke. Ze heeft nu ook digitale TV en Adam is zowat gek aan het worden, want nu moet hij kiezen tussen 300 kanalen. Ben ik blij dat we thuis geen TV hebben. Maar straks gaan we toch op zoek naar wat Low Impact activiteiten, regen of geen regen. Graag kondig ik tevens een paar interessante initiatieven aan voor de volgende dagen.

Komend weekend, 7 en 8 november is er opnieuw de  Open Klimaathuizen dag.  Open Klimaathuizen is het jaarlijkse opendeurweekend van lage-energiewoningen en passiefhuizen. Tijdens twee uur durende rondleidingen laten de huiseigenaars je de talrijke voordelen van energievriendelijk bouwen wonen horen, zien en voelen. De infosessies zijn steeds in kleine groepjes van 8, 15 of 20 mensen. Je krijgt overal een warm onthaal. Geen verkoopspraatjes, maar een persoonlijk verhaal van de bouwheer over keuzes maken.
Open Klimaathuizen biedt een gevarieerd aanbod met meer dan 100 rijhuizen, appartementen en vrijstaande woningen die elk op hun eigen manier energie besparen. Bezoekers komen uit eerste hand te weten hoe het bouwproces verloopt, en welke belangrijke aandachtspunten zijn bij het bouwen van een energievriendelijk huis. Bekijk hier alle mogelijke huizen en schrijft je meteen in.

Op zaterdag kan je op de boekenbeurs in Antwerpen terecht voor een workshop ‘Low Impact Kids’, samen met Ilona Plichart geef ik een workshop voor kinderen met een boel leuke opdrachten rond het verkleinen van de impact. Voor kids van 12 tot 16 jaar in de Rode zaal om 14u30.  Wie toevallig op de boekenbeurs is die dag kan me ook even komen bezoeken in de stand van Van Halewyck alwaar ik de strijd aangaan met Goedele Liekens en Piet Huyentruyt in een wedstrijd ecologisch signeren. (grapje hoor)  Ik  vrees trouwens dat beide topverkopers van boeken niet zo bezorgd zijn om het milieu, gelukkig gaat de boekenbeurs zelf wel aandacht besteden aan de eigen voetafdruk. Samen met Argus en Ecolife is er een wedstrijd voor de Groenste stand, en tevens wordt de voetafdruk van de boekenbeurs zelf berekend. Je zou dit dan ook de eerste Eco-boekenbeurs. Al bij al nog een signaal dat eco meer en meer mainstream wordt en we er niet meer op heen kunnen…

Wellicht is de viswijzer je wel bekend, een handig instrument om een idee te krijgen welke soorten vis min of meer verantwoord zijn. Sinds kort is er nu ook de vleeswijzer. Deze Nederlandse site van Milieudefensie geeft een mooi overzicht van alle eiwitbronnen die we gebruiken en de impact die ze hebben. Er wordt daarbij vooral rekening gehouden met het dierenwelzijn en met de impact op het milieu. het zal je daarbij niet verbazen dat de plantaardige producten zoals Quorn en Tofu hierbij het  best scoren. Ook mensen die zich afvragen of de productie van de vleesvervangers geen andere negatieve impact heeft (zoals energieverbruik) kunnen gerust zijn. De alternatieven hebben steeds een kleinere voetafdruk dan vlees.

In Vrij Nederland van deze week staat trouwens een interessant interview met Jonathan Safran FOER die een nieuw boek heeft geschreven met de titel: ‘Dieren eten’. Na een zeer grondig onderzoek van de vleessector komt hij tot de conclusie dat we absoluut moeten ophouden met industrieel vlees (dus 99% van het vlees dat we nu eten). Hij is ervan overtuigd dat de mensheid zal evolueren naar een vleesarm of vleesloos menu. In de Verenigde Staten, het land van Big Mac,  is de omslag al te zien, daar noemen 30% van de mensen zichzelf vegetariër of flexitariër.  Ik hoop dat dezelfde tendensen zich ook hier aftekenen. De aandacht die EVA voor het vegetarisme kan losweken is in elk geval hoopgevend.