hoeveel is genoeg?

Een van de betere boeken die ik recent heb gelezen is ‘Hoeveel is genoeg’ van Robert en Edward Skidelsky. Het boek gaat over de vraag “wat hebben we nodig om goed te leven” en maakt duidelijk dat het huidige model van competitie, concurrentie en groei een heilloze weg is die ons helemaal niet gelukkiger maakt.

De twee auteurs (vader en zoon), beginnen hun verhaal bij Keynes die in de jaren 30 voorspelde dat we binnen de eeuw – nu dus ongeveer – niet meer dan vijftien uur zouden moeten werken dankzij verdere productiviteitswinst én het bereikt hebben van alle essentiële behoeften. Wat Keynes niet had voorzien is dat we blijkbaar nooit genoeg hebben en dus maar blijven werken om overbodige spullen te kopen.

Volgens de Skidelsky’s heeft dit te maken met een trekje van de mens zelf (op zoek gaan naar status en bezit) dat echter door het kapitalistische model sterk is uitvergroot, waardoor alle andere waarden zowat naar de achtergrond zijn verdwenen. Het is een analyse die je meer en meer hoort, onder andere bij Sedlacek,  Achterhuis en Verhaeghe.

In het boek wordt redelijk kritisch geschreven over de klimaatactivisten die de grenzen aan de groei (en de CO2 uitstoot) aangrijpen om economische groei in vraag te stellen. Uiteindelijk stellen ze, moeten we niet kiezen voor genoeg omwille van een wetenschappelijke noodzaak, maar omwille van ethische redenen. Want stel dat er toch plots een manier gevonden wordt om CO2 makkelijk te verwijderen, zullen we dan weer door gaan met produceren en consumeren? Daarom pleiten ze voor het aanpassen van het typische ‘milieubewustzijn’ tot ‘goedlevenmilieubewustzijn’. Een handig woord is het niet, maar wel  een interessante denkpiste.

In het boek proberen ze ook aan te geven wat nu de ‘basisgoederen’ zijn die je nodig hebt om te kunnen spreken van een goed leven. De vertaling is een beetje ongelukkig, maar ik gebruik de termen uit het boek. Dit zijn ze:

• gezondheid (niet alleen lichamelijk, maar ook vrij van stress en welvaartziektes)
• geborgenheid (daarmee bedoelen ze vooral omschrijven als zinvol werk)
• persoonlijkheid (vrijheid om bijvoorbeeld je eigen huis te bezitten)
• harmonie met de natuur
• vriendschap
• echte vrije tijd

Je kan het evengoed met andere termen formuleren, maar wat zeker duidelijk is, je hebt geen grote ecologische voetafdruk nodig om goed te kunnen leven. Er zitten trouwens ook wat suggesties in over hoe de overheid de voorwaarden hiervoor zou kunnen voorzien. Een interessant boek om cadeau te doen aan collega’s of vrienden die blijven zweren bij materiële groei als enige manier om vooruit te komen.

5 jaar LIM: de eindbalans

Een allerlaatste terugblik op de voorbije 5 jaar. Mijn leven is grondig veranderd, ik heb een andere job, ik heb veel mensen leren kennen en mijn dagelijks leven ziet er anders uit dan voordien. Hoe is het nu met mezelf?

De eerste woorden die bij me op komen zijn voldoening en dankbaarheid. Ik heb een grote mate van vrijheid omdat ik enerzijds niet zoveel nodig heb, en anderzijds nu heel erg zelf bepaal waar ik mijn tijd aan besteed. Elke dag is weer anders, elke week ziet er verschillend uit.  De ene keer trein ik van de ene kant van het land naar de andere om mijn verhaal te doen, de andere keer overleg ik met organisaties uit Gent of ben ik betrokken bij een of andere actie. Maar ik heb voldoende tijd om vrienden te zien, te sporten, te lezen en te niksen. Ik heb financieel niks te kort, en al schommelt mijn inkomen van maand tot maand, dit zorgt niet voor stress of onzekerheid.

Ik heb veel waardering gekregen. Soms onverwacht als iemand me aanspreekt omwille van een blogberichtje of als iemand na een lezing een compliment komt geven. Het feit dat 2495 mensen voor mij hebben gestemd vorig jaar is een uiting van steun voor wat ik doe en waar ik voor sta. Precies dank zij dat draagvlak kan ik nu zelfs op lokaal vlak hier en daar kleine dingen veranderen (en hopelijk ook wel grotere de komende jaren).

Ik heb enorm veel gekregen. Bijna dagelijks krijg ik suggesties van websites met interessante info, of boeken die ik zou kunnen lezen. Links van sites of ideeën om mijn voetafdruk te verkleinen. Ik deel al deze info – vooral via deze blog- en als ik terugkijk naar de 1 598 berichten die er nu opstaan is het een schatkamer geworden van goede ideeën en praktijken (vooral dank zij de vele input van anderen).

En daar bovenop heb ik het geluk te leven in een van de welvarendste regio’s ter wereld. Ik voel me veilig en gezond, ik kan als het nodig is beroep doen op uitstekende gezondheidszorg, ik kan mijn kinderen naar een prima school sturen. Ik kan vrij mijn mening uiten, heb in de buurt voldoende groen. (dit zijn zo ongeveer de basisvoorwaarden die volgens Robert en Edward Skidelsky horen bij het ‘goede leven’ – een dezer dagen schrijf ik meer over dit boek)

Soms voelt het niet goed om het zo goed te hebben terwijl er zoveel ellende en onrecht is op deze planeet. De beste remedie daarvoor is delen wat ik heb en vechten tegen het onrecht.

5 jaar LIM: de neveneffecten

Mijn persoonlijk projectje (en vooral de media-aandacht ervoor) zorgden wel voor enkele onverwachte neveneffecten. Bijvoorbeeld Lieven Scheire, zelf letterlijk een neveneffect, die me vraagt een middag mee te knutselen aan een nieuw type zonne-oven. Of het reclamebureau van Volvo dat me vraagt of ik het zie zitten om een week lang de nieuwe Volvo uit te proberen om daar dan een reclamespot van te maken. Waarbij de interesse wel afnam toen ik verklaarde bereid te zijn als ik die auto een week lang mocht laten staan en op de radio de voordelen van de fiets mocht uitleggen.

Nog zo’n vreemd geval, een evenementenbureau dat me uitnodigt op de avant-première van een nieuwe Harry Potter film. Wellicht was ik per ongeluk op een lijst van BV’s terecht gekomen. Deze uitnodiging heb ik wel aangenomen – vooral om mijn kinderen een plezier te doen – om met de plooifiets op de rode loper te kunnen rijden. Wellicht heeft geen van de vele filmfans me herkend, maar dit geheel ter zijde.

Een vraag de Mexicaanse regering om naar de klimaattop te vliegen om daar in een nevenpanel 20 minuten te spreken over mijn experiment, een vraag van Canvas om naar Brazilië te vliegen voor het programma ‘Brazilië voor beginners’. Dit soort dingen heb ik natuurlijk niet gedaan, al heb ik wel getwijfeld over de kans om het regenwoud met eigen ogen te kunnen zien – nu het er nog is.

Ik heb ook een stil vermoeden dat ik een populair thema ben bij allerhande werkjes van scholieren en studenten. Heel regelmatig krijg ik mails (of berichten via Facebook) of ik even enkele vragen wil beantwoorden voor ‘werkje’ voor school. Tientallen studenten uit verschillende opleidingen journalistiek zijn hier al langs geweest voor interviews in geschreven, auditieve of visuele vorm. Vandaag komen er trouwens ook enkele langs van Narafi uit Brussel.

Goede doelen en niet-gouvernementele organisaties vinden me ook wel als ze ergens een ‘gezicht’ of wat steun zoeken. En aangezien ik daar meestal ja op zeg heb ik meegewerkt aan acties van Velt, Ello-Mobile, de Sea-first foundation, Natuurpunt, 11-11-11, Kleur Bekennen, New-B, Eva, Gents-Milieu Front, Broederlijk Delen, Week van de Amateurkunsten, OKRA en vele anderen.

Een absoluut hoogtepunt was natuurlijk het telefoontje van Nathalie Meskens (toen ze nog helemaal niet zo bekend was als vandaag) om eens met haar collega actrices mee te denken over een toneelstuk over voeding en reizen. Daarvoor alleen al zou een mens (of althans zeker een man) Low Impact willen worden. Voor de televisielozen; Nathalie is de dame helemaal links.

5 jaar LIM; de acties

Wat heb ik nu de voorbije vijf jaar zoal gedaan om mijn voetafdruk te verkleinen? Er zijn vooreerst een reeks structurele acties, zoals het installeren van een regenton en compostvat. Het isoleren van de vloer met kurkkorrels, het vervangen van alle verlichting door LED of spaarlampen, het aanschaffen van een kleine superzuinige koelkast. Het installeren van een winterliving met pelletkachel en superisolerend glas en gordijnen was dan weer een belangrijke stap om het gasverbruik terug te dringen. Verder zelfvoorzienend worden voor elektriciteit door de installatie van 2 zonnepanelen en het weg doen van enkele energieverslindende toestellen. Voordeel van al deze acties is dat je ze één keer doet en er dan lange tijd een besparing mee realiseert. Omdat ik doorheen de vijf jaar regelmatig extra van die maatregelen heb genomen is de positieve impact ervan steeds groter geworden.

Van een andere orde zijn de nieuwe gewoontes. In mijn geval gaat het onder andere om volledig afzweren van vlees en vis en beperken van zuivel, het kiezen voor lokale en seizoensgebonden groenten en drinken van kraantjeswater. Afvalarm winkelen en wat kleren betreft kiezen voor tweedehands hoort daar ook bij. Het volledig overschakelen op openbaar vervoer en fiets (en 2 of 3 keer per jaar gebruik maken van een deelauto) maakt ook een groot verschil. De verwarming lager zetten in op de koudste dagen thermisch ondergoed gebruiken helpt ook. Niet meer vliegen is uiteraard ook zeer belangrijk. Tijdens het eerste jaar ging ik wat gewoontes betreft zelf nog een stapje verder dan vandaag, toen kocht ik geen kranten meer en at geen bananen of chocolade. Ondertussen ben ik iets soepeler geworden (al kies ik dan wel fair-trade), wat ook kan aangezien de impact van de structurele acties is gegroeid.

Tenslotte zijn er ook wel wat acties die eerder symbolisch of educatief zijn, maar niet zo’n grote (of meetbare) impact hebben op de voetafdruk. Denk maar aan de eigen moestuin op de parkeerplaats, het gebruiken van de hooikist, af en toe koken met de zonne-oven, de energiefiets om elektriciteit op te wekken of het gebruiken van leeslampjes met zonnecellen. Vaak zijn het wel die zaken die in de media de grootste aandacht krijgen, en mensen zich nog herinneren uit de TV-reeks.

Over symbolische acties gesproken; nog even een update van het experiment met de oesterzwammen waar ik enkele weken terug over schreef. Het pakket met stro en broedsel om zelf zwammen te kweken werkt prima.

Ondertussen heb ik al drie keer kunnen oogsten (ruim 2 kilogram), en wacht ik nu tot de volgende lading zal verschijnen. (wie meer info wil hierover kan een mail sturen naar: lieven.vanysacker [ad] telenet.be.

En dat is nu het leuke aan Low Impact leven, zelfs na vijf jaar zijn er nog steeds nieuwe dingen te ontdekken en uit te proberen.

5 jaar LIM, de boer op

De eerste vraag voor een lezing kreeg ik van JNM, ze hadden een zomerweekend eind juli 2008 en vonden het wel een goed idee om daarvoor de Low Impact Man uit te nodigen. Ik weet nog dat we toen buiten in het gras zaten en ik een hele reeks vragen kreeg van een dertigtal enthousiaste jongeren. Het was best een interessante babbel, zeker voor mij, en ik naar ik mag hopen ook voor het publiek.

De stormloop begon echter na de uitzending van de LIM reeks op Canvas. Scholen, milieuraden, verenigingen en bedrijven namen contact met me op om mijn verhaal te komen vertellen. In 2009 ging het over 74 lezingen waaronder enkele in Amsterdam. De meest bijzondere vraag kwam echter van Dimitri Leue (ook wel bekend van zijn Don Kyoto voorstelling). Hij vroeg me om mee te spelen in een ecologische theatervoorstelling. Voor de duidelijkheid, ik was vanaf 1 november 2009 terug deeltijds aan de slag bij Ecolife.

Zijn vraag was om in februari en maart 2009 twee voltijds mee te repeteren, samen met Jonas Van Geel en Toon Offeciers, en dan in de periode september-november mee op tournee te gaan. Het feit dat ik geen serieuze theaterervaring had was voor Dimitri geen bezwaar en na overleg met Ecolife heb ik toen beslist om de sprong te wagen. Daarvoor opnieuw stopte ik twee maanden met werken, en sprak af om vanaf 1 september er helemaal mee stoppen. Want ik kon niet blijven komen en gaan natuurlijk.

De twee repetitiemaanden waren ongetwijfeld een van de boeiendste van de voorbij vijf jaar. Dagelijks met de trein naar Antwerpen om daar bij Rataplan te repeteren met 3 prettig gestoorde hypercreatieve collega’s. Mijn rol was om ervoor te zorgen dat de voorstelling zo ecologisch mogelijk zou zijn en tijdens het stuk de nodige inhoud te brengen over de ecologische kwesties.  Om de tournee te kunnen doen op koolzaadolie gingen we zelfs ons eigen koolzaad zaaien (nuja) in de Westhoek.

Uiteindelijk zijn er 55 voorstellingen gespeeld tijdens een kleine drie maanden, en heb ik op die manier toch heel wat Vlaamse Culturele Centra leren kennen. Het is niet makkelijk te beschrijven hoe intensief zo’n tournee is, maar uren hebben we zitten kaarten (terwijl we met energiefietsen de batterijen voor de voorstelling moesten opladen), uren hebben we in de bestelwagen gelachen en gepraat, en voor de voorstellingen was er steeds een voetbalwedstrijdje.

Het is ook deze ervaring die ervoor gezorgd heeft dat ik een tijdje later gestart ben met de Low Impact Man show, om zo nog een tweede keer de Culturele Centra te kunnen bezoeken. Wat lezingen betreft is het aantal blijven toenemen – al dacht ik zelf dat na de uitzendingen de interesse wel zou afnemen. Voor zover ik de tel heb correct heb bijgehouden heb ik sinds de voorbije vijf jaar 594 keren het publiek heb toegesproken in verschillende vormen en bevonden zich 52 725 mensen in het publiek. Bij deze, een bedankje als je daar zelf ooit bij was. Zoals al eerder vermeld zal het aantal lezingen in de toekomst wat verminderen, maar wees gerust, de mensheid is nog niet van mij af.

5 jaar LIM: de start

1 mei 2008. Het begin van een avontuur waar ik nog regelmatig met verbazing naar terugkijk. Het was de start van een half jaar loopbaanonderbreking, en omdat 6 maanden niksen niet mijn ding is wou ik er een ‘projectje’ van maken. Na jarenlang werken rond de Ecologische Voetafdruk bij Ecolife leek het me een interessant experiment om te onderzoeken of het mogelijk is om te leven binnen de grenzen van 1 planeet. Dat wil zeggen; met een milieu-impact die zowat 75% kleiner is dan die van de gemiddelde Belg.

Omdat een jaar eerder Colin Beavan zijn project als No Impact Man was gestart dacht ik dat de naam Low Impact Man misschien wel geschikt was. Mijn plan was simpel, een jaar lang leven met een zo klein mogelijke voetafdruk. De eerste zes maanden tijdens de loopbaanonderbreking, de volgende zes maanden in combinatie met werken. Ik zou een blog starten over mijn project en mijn stille hoop was ook om in die eerste periode misschien een boek te kunnen schrijven over ecologisch leven.

Natuurlijk wisten wel wat mensen over mijn plan, waaronder enkele medewerkers van de VRT waarmee ik samengewerkt had aan de reeks ‘Iedereen Eco’. Ze hadden bij Canvas net wat geld van Hilde Crevits gekregen en zochten naar een idee om een programma rond milieu te maken. Zo kwamen ze bij mij terecht en maakten we de eerste afspraken over wat later het programma ‘Low Impact Man’ zou worden.

Enkele dagen voor de start van mijn project kreeg ik een telefoontje van de Morgen met vraag of ze een interview konden krijgen. Dat vond ik prima, al schrok ik even toen op die 30ste april meteen twee volle pagina’s verschenen.

Toen zat het spel op de wagen. Ik moest meteen naar Peeters en Pichal en op het startfeestje van 1 mei waren TV ploegen van Canvas, Karrewiet en Energy.tv, naast journalisten van Radio 2 en het Nieuwsblad. De volgende dagen kwam het VTM journaal langs, was ik op Studio Brussel, Radio Nostalgie en Q-muziek, met op zondag nog de Zevende dag. En dan ben ik ongeveer gestopt om de media-belangstelling bij te houden.

Ik het altijd wat absurd gevonden dat er zoveel aandacht was voor iemand die met zijn kinderen gewoon ecologisch probeert te leven. Er zijn tenslotte nog heel wat mensen die leven met een extreem kleine ecologische voetafdruk. Ik vermoed dat het de combinatie is van een interessant idee met de juiste tijdsgeest en het toevallige feit dat Canvas net wat subsidies kreeg en bij mij terecht kwam. Dit gaf me ook een kans – en een verantwoordelijkheid- om daar iets zinvol mee te doen.

De voorbije vijf jaar hebben mijn leven helemaal veranderd, en de volgende dagen ga ik hier wat terugkijken op deze periode. Met anekdotes, cijfers, reacties en overpeinzingen.

Hier kan je nog eens het filmpje bekijken van de start van dit experiment. De cijfers van de voetafdruk zijn ondertussen wel al wat verouderd.

boek, boeken, geboekt

Gisteren op het Groene boek was de verleiding weer groot. Je kon er tussen de lezingen en debatten door rondneuzen tussen de interessante boeken rond sociale en ecologische thema’s. Ik heb mezelf voorgenomen om zo veel mogelijk te weerstaan aan de verleiding, wat maar met mate gelukt is. Je kan hier de volgende weken dan weer wat boekbesprekingen verwachten.

Maar graag vandaag wat aandacht voor boeken die minder in de picture komen.

‘Vos Eenoog doet niet meer mee‘ is een (voor-)leesboek voor jong en oud. Zeven dierenverhalen waar de het vooral voor het zeggen mensen amper aan bod komen, en waar een leeuw besluit om vegetariër te worden. Alle info kan je hier vinden.

Een boek van een andere aard is het ‘wandelboek’ van Nick Meyen. De titel is ‘wandelen met Flora’ en het gaat over een wandeling van twee mensen met hun tweejarige dochter de Pyreneeën. Op vraag van de auteur heb ik daarvoor volgende quote aangeleverd:

De omwentelingen waar we voor staan zullen zich niet enkel afspelen op vlak van energievoorziening, financiële systemen en voedselproductie. Minstens even belangrijk zijn de veranderingen in ons bewustzijn, in onze relatie met anderen, onze relatie met de natuur. Ik ben ervan overtuigt dat het opnieuw voelen van verbondenheid met het ecosysteem waarin we leven cruciaal zal zijn om een nieuw evenwicht te vinden. Tijd doorbrengen in de natuur, wandelen met onze kinderen zou wel eens even belangrijk kunnen zijn als het verkleinen van onze ecologische impact. Daarom hoop ik dat veel mensen geïnspireerd geraken door de beelden en gedachten uit dit boek

Wie zicht verder wil verdiepen in wondere wereld van wandelen en natuur en kinderen kan zich verdiepen in het werk van  Richard Louv . En wat natuureducatie integreren in het onderwijs betreft kan je meer vinden bij David Selby. Van het boek van Nick is er ook een facebookpagina met een filmpje enzo.