de Titanic is niet te redden

Cyprus is gered, zo begon het nieuws vandaag. Tja, ik vermoed dat veel Cyprioten toch met een heel ander gevoel zullen wakker worden. De ‘oplossing’ houdt in dat het land zwaar zal moeten besparen, dat het vertrouwen van de burgers in de banken helemaal is verdwenen en dat er een nieuwe privatiseringsgolf wordt opgestart. Voor jonge mensen is – net als in Spanje, Griekenland, Italië en Portugal – bitter weinig reden voor vreugde om deze redding. Net zoals hier trouwens de jongeren het grootste slachtoffer zijn van een crisis die we nu pas beginnen te voelen. Volgens econoom Ivan Van de Cloot zullen we hier nog minstens 7 jaar crisis kennen.

Het blijft dan ook wat zielig te lezen hoe onze politici ons maar blijven zeggen dat ze goed bezig zijn, dat ze de problemen onder controle hebben, dat er licht is aan het einde van de tunnel. Op Europees vlak is het nu afwachten tot de volgende crisis, die dan wellicht net als deze en de vorige met veel moeite net op het nippertje zal worden opgelost. Tot er eens eentje komt die we niet opgelost krijgen. Dit is geen doemdenken, maar gewoon het inherente gevolg van het financieel model dat we nu hebben. Wie dit grondig wil bestuderen raad ik van harte het boek aan ‘geld en duurzaamheid’ van Bernard Lietaer.

En dan heb het nog enkel over de financiële crisis in Europa, wie een globale blik wil over de evoluties op wereldvlak kan ik ’2052′ aanraden van Jorgen Randers. Het is een van de co-auteurs van ‘limits to growth’ van de Club van Rome, en hij vroeg zich af wat we kunnen verwachten de volgende 40 jaar. Een verslag van zijn lezing kan je bekijken op de site van De Wereld Morgen, of je kan hier een samenvatting van zijn standpunten bekijken. (van minuut 4 tot minuut 25)

Maar beste lezer, hoe meer slechte vooruitzichten, hoe meer initiatieven van onderuit opduiken die toch het verschil maken. Ik ben dan ook erg blij dat nauwelijks een dag na de lancering bijna 2 500 mensen zich hebben opgegeven als coöperant voor de nieuwe bank NewB. Ik hoop dat er snel 10 000 zullen zijn (en meer), en we zo tonen dat we niet meer wachten op politici en bankiers om het systeem te veranderen, maar dat we zelf nieuwe systemen ontwerpen en opstarten. Dat de Titanic ten onder zal gaan is al langer duidelijk, en het is goed om te zien dat meer en meer mensen hun energie gebruiken om reddingsboten te bouwen.

een duurzame bank (of twee)

Het is niet mijn gewoonte om reclame te maken voor een bedrijf, laat staan voor een bank, maar vandaag toch een uitzondering. De meeste blog-lezers kennen wellicht Triodos Bank – al ben ik verrast hoeveel mensen de bank niet kennen. Triodos is deze week gestart met spotjes op de radio, en wil een stapje zetten naar een groter publiek. De bank heeft geen kantorennetwerk en geen eigen bankkaart, dus je kan enkel via internet je verrichtingen doen. Ik heb er mijn spaarrekening en heb daarnaast nog een gewone rekening (in mijn geval Bpost).

Wat je met je (spaar)geld doet is echt wel belangrijk. Banken kunnen met het geld dat ze ter beschikking hebben van hun klanten heel wat goed of kwaad uitrichten. Je wil toch niet dat je spaargeld gebruikt wordt om te investeren in bijvoorbeeld steenkoolcentrales of projecten die leiden tot ontbossing. Wil je weten hoe het zit met je eigen bank, dan kan je de onafhankelijke doorlichting door FairFin bekijken.  Daar zie je dat Triodos de beste score krijgt van de onderzochte banken.

Naast klant en supporter van Triodos Bank blijf ik ook wel fan van de pogingen die al een tijdje bezig zijn om een echte coöperatieve bank op te richten. Onder de naam ‘coöperatie NewB’ zijn een heleboel organisaties gestart met een onderzoek naar de haalbaarheid  van het oprichten van een nieuwe duurzame, ethische coöperatieve bank in België. De volgende maanden zal dit initiatief ook breder bekend gemaakt worden, en dan maak ik hier graag nog eens reclame voor een bank.

fluitend naar de volgende financiële crash

Het gebeurt niet zo vaak, maar af en toe hoor je op de radio een interview waar je even stil van wordt. Want tussen de stortvloed van economen en politici die zeggen dat we goed bezig zijn, de crisis bijna overwonnen is en we gewoon meer moeten werken en groeien valt een andere mening des te meer op. De man in kwestie die de andere klok laat horen is Joris Luyendijk. Ik ken de hem niet, het is een Nederlandse antropoloog die het financiële hart in Londen op de voet volgt.

Luyendijk zegt vergelijkbare dingen als Bernard Lietaer of Richard Heinberg. In het interview dat je hier kan beluisteren klaagt hij aan hoe de financiële en politieke wereld vervlochten zijn en hoe de banken erin geslaagd zijn de regels die hun zouden moeten controleren terug af te zwakken, zodat we op weg zijn naar een volgende crisis. In ‘Het Alfabet van onze tijd’ gaat MO* journalist John Vandaele dieper in op de verbanden tussen banken en politiek, met een hele reeks voorbeelden zoals Gerard Schröder, Tony Blair en Jean-Luc Dehaene, die erg rijk geworden zijn van het wisselen van politieke en bancaire zitjes. (Voor de duidelijkheid, ik heb geen ambities in die richting)

Naast de schandelijke belangenvermenging is het echte punt natuurlijk dat deze heren (het zijn vooral mannen) enorme risico’s nemen wat betreft onze toekomst en die van de leefbaarheid van de planeet. Luyendijk verwijst daarbij zowel naar de financiële als de ecologische catastrofe en de totale onmacht van de politici op dit vlak.

Mensen die deze blog lezen zullen er al langer van overtuigd zijn dat ons huidig model grondig fout loopt, maar je hoort wel aan de stem van interviewster Ruth Joos dat ze een beetje schrikt van de ongezouten mening van Luyendijk. het besef dat het ergste nog moet komen doet de vrolijke presentatrice wel even slikken. En wellicht is dit een oorzaken van het  probleem, ook de media laat zich in slaap wiegen door de bekende praatjes van degene die de touwtjes in handen hebben. Ze nemen zonder al te veel kritiek de mening van de machtigen over en zijn daarnaast vooral bezig met het zoeken naar ‘leuke’ fait-divers en pikante tegenstellingen.

Wat media betreft doen we er dus goed aan ook wat andere kanalen te volgen, zoals daar zijn MO* en De Wereld Morgen.

tijd voor Robin Hood

Het zal ongeveer 15 jaar geleden zijn dat ik actie voerde samen met o.a. 11-11-11 rond het invoeren van een Tobin taks. We hadden toen op het Muntplein een ‘Tobin taks’ automaat opgesteld om aandacht te vragen voor het idee: een heel kleine taks van 0,05 procent op speculatieve beleggingen. Enerzijds om de speculatie tegen te gaan, anderzijds om middelen te verzamelen om een paar problemen zoals honger uit de weg te ruimen. De taks is ooit door het Belgisch parlement goedgekeurd, wat niet zo lastig was, want de taks zou er enkel komen als er een akkoord was tussen de grootste economieën. Dus dacht de toenmalige regering, laat ons dit maar goedkeuren, dit is goed voor ons imago en zo’n internationaal akkoord komt er toch nooit.

Na de bankencrisis is de taks terug op de agenda gekomen. De druk groeit om iets te doen aan de speculatie en het idee van de taks wint weer veld. Al blijft de weerstand van de bankierswereld zeer groot. Volgend filmpje toont op een mooie manier hoe dat verzet er uit ziet…

Om het nog eens samen te vatten, een taks van 0,05 procent op speculatieve beleggingen (dus NIET op gewone beleggingen) kan jaarlijks 100 miljard pond (150 miljard euro) opbrengen. Voor wie al zich niet veel kan voorstellen bij miljarden ponden, volgend fimpje maakt dit wel heel duidelijk.

Kortom, er is geen probleem van armoede, er is enkel een probleem van herverdeling.

bankiers leiden tot ondervoeding, armoede en klimaatverandering

Gisteren had ik tijdens mijn loopje zoals meestal Radio 1 in mijn koptelefoon. Zoals vaker deze zomer had ik het toch even lastig met de journalistieke aanpak. Zoals iedereen weet was het deze zomer regelmatig hommeles op de beurs en ook gisteren was er sprake van grote verliezen. Begrijpelijk dat daar aandacht aan besteed wordt op het nieuws. Toen Annelies Beck aankondigde dat ze een gesprek zouden hebben met een ‘hoofdecononoom’ was ik al benieuwd wie ze zouden opvoeren? Nog maar eens iemand van de blauwe denktank Itinera, of alweer Paul de Grauwe of Geert Noels? Neenee, deze keer was het de beurt aan Peter  De Keyzer, hoofdeconoom BNP Paribas Fortis.

Die man mocht dus uitleggen waarom er een probleem was op de beurzen. Wat eigenlijk hetzelfde is als vragen aan Roger Van Gheluwe hoe het probleem van kindermisbruik in de kerk zou aangepakt moeten worden. Want wat die kerel zei is dat de beurzen het slecht doen omdat de overheden hun uitgaven niet onder controle krijgen. De schuld van de politiek dus. Wat hij er niet bij vertelde – en wat ook niet werd gevraagd door de anders zo assertieve Annelies Beck – dat de oorzaak ligt bij onze banken die jarenlang grof geld hebben verdiend met ondoorzichtige ‘derivaten’. Toen het kaartenhuisje in elkaar stortte in de VS bleken al onze banken (ook het toenmalige Fortis) flink wat van dit onbetrouwbaar papier in huis te hebben. En dus moest de overheid met miljarden over de brug komen om de banken te redden.

Dat is de echte reden van de extra schuldenput van de overheden. Natuurlijk kan en moet de overheid efficiënt omgaan met de middelen, maar de oorspronkelijke reden van de al 2 jaar aanslepende finaniële-/economisch-/schulden en euro crisis is de hebzucht van bankiers én een systeem dat gedreven wordt door steeds meer winst en groei. Jammer genoeg blijft dit stuk van het verhaal meestal achterwege in de media. En mogen degene die de crisis mee veroorzaakt hebben nu altijd opnieuw komen vertellen dat we zullen moeten bezuinigen, privatiseren en sociale voorzieningen afbouwen. (de Chicago consensus, weet je nog)

Je zou verwachten dat opgeleide journalisten daar wat kritisch over zijn, maar blijkbaar hebben ze teveel werk om een heleboel overbodige weekend bijlagen te schrijven (heeft al iemand uitgerekend hoeveel bomen dit weer zal kosten) of om leuke titels te gaan verzinnen.

Wat denk je bijvoorbeeld van deze: Zonne-energie leidt tot ADHD, leerproblemen en en hart- en vaatziekten. Geef toe, een behoorlijk duidelijke en confronterende titel. Maar dan moet je het artikeltje eens lezen! Het gaat daar over mogelijke gevolgen van lekken van lood-batterijen (die natuurlijk een ernstig probleem vormen). En dan staat er dat door de toename van het aantal zonnepanelen meer batterijen gebruikt worden en dus kinderen nu massaal ADHD krijgen. Lees zelf het artikeltje en je zal merken dat de titel enkel dient om lezers te lokken en helemaal niet weergeeft waarover het onderzoek gaat. (zoals de titel hierboven dus)

Precies omdat ik informatie zo belangrijk vind kan ik me nogal eens opwinden in de manier waarop dit meer en meer een commercieel product geworden is. En lezers en kijkers moeten gelokt worden met speculatieve titels, leuke verhaaltjes en DVD’s. Tijd dat we met zijn allen de meer onafhankelijke media gaan steunen zoals MO* en De Wereld Morgen.

(ps: zo’n interviews tijdens het lopen doen me wel iets sneller vooruit gaan, dus ze zijn toch ergens goed voor)

money makes the world go round

Erik Cantona is een voetballer die eerst heel veel geld heeft verdiend, maar nu het licht heeft gezien en een oproep doet om de banken aan te pakken. Hij heeft namelijk problemen met de manier waarop banken met mijn en uw geld omgaan. Zijn actie voor een ‘bankrun’ heeft echter niet zoveel impact gehad. Het idee dat je mensen zo gek kunt krijgen om allen tegelijk naar de bank te gaan om al hun geld op te eisen sloeg niet echt aan. Toch is actievoeren rond banken en hun praktijken erg belangrijk.

Want Cantona heeft natuurlijk wel een punt. Sinds de start van de financiële crisis hebben overheden al 1900 miljard dollar steun gegeven aan banken. Bedragen die ervoor zorgen dat de nationale begrotingen voor vele jaren in het rood gaan met zware besparingsrondes als gevolg. In plaats van deze steun te gebruiken om de banken te hervormen, bijvoorbeeld om ze te verplichten spaargeld niet te gebruiken voor speculatieve activiteiten, is het gebleven bij een beperkt aantal aanpassingen. De winsten en onvoorstelbare bonussen gaan ondertussen weer de hoogte in. Op weg naar de volgende crash.

We kunnen banken ook onder de loep nemen omwille van de steun die ze geven aan discutabele projecten, zoals steenkoolcentrales en wapenproducenten. Wie trouwen de petitie van Netwerk hierover nog niet heeft ondertekend kan dit hier meteen rechtzetten. Als je wil weten hoe het zit met de investeringen van je eigen bank neem dan hier een kijkje. Trouwens als je wat centen hebt om te beleggen dat kan je misschien kiezen voor een betere isolatie van je huis of aandelen in coöperatieves voor hernieuwbare energie.

Het is in elk geval goed om even de moeite te doen om te weten hoe het banksysteem in elkaar zit. Hieronder het eerste deel van een film ‘Money as dept’, waarin duidelijk blijkt hoe geld ‘gemaakt’ wordt. De andere afleveringen kan je ook bekijken via youtube