gedaan met de crisis

Ik heb een voorstel. Laten we vanaf nu ophouden om het woord crisis te gebruiken. Ik heb het wel een beetje gehad met de eindeloze stroom berichten over financiële, economische, ecologische, politieke, banken- en voedselcrisis (ik heb het woord zelf trouwens ook veel te veel gebruikt).

Het zou wel eens interessant kunnen zijn om crisis te vervangen door ‘omslag’, ‘ommekeer’ of ‘verandering’ om zo het tijdsgewricht waarin we ons bevinden te beschrijven. Of zoals Joanna Macey het zo mooi zegt: we zitten middenin ‘the great turning’. Want als we het zo bekijken hoeven we niet meer bang en verkrampt te reageren, maar kunnen we reikhalzend uitkijken naar wat komt. Probeer het eens, elke keer iemand op radio, TV of in een krant het woord ‘crisis’ gebruikt vervang je het door ‘omwenteling’ en meteen gaat er een wereld van mogelijkheden open.

Ik ga het woord ‘crisis’ niet plechtig begraven in een houten kist, maar ik ga het alvast zelf zoveel mogelijk mijden. Dan zijn we er meteen van af en komen we in een wereld van verandering. Om maar een voorbeeld te geven van deze omwenteling; op nauwelijks twee dagen tijd hebben al ruim 11 000 mensen een aandeel genomen in de nieuwe coöperatieve bank!  Geniet van het filmpje.

heeft iemand een plan B?

Ik zou mijn bericht van gisteren nog wat kunnen aanvullen met nog een paar dingen, zoals bijvoorbeeld een outlet-supermarkt, een prachtig idee om iets te doen aan voedselverspilling. Of Bruno, nog zo’n groene pionier waar ik lang geleden al eens over schreef die nu kans maakt op een aanmoedigingsprijs in het één programma ‘topstarter’.

Het is echter ook een geschikte dag om eens stil te staan bij de grote watersnood van precies 60 jaar geleden, toen Zeeland en een stuk van Vlaanderen getroffen werden door een superstorm. De overheid wil ons gerust stellen en zeggen dat ze er alles aan doen om dergelijke rampen in de toekomst te vermijden. Het lijkt er zelfs op dat men er vanuit gaat dat het niet veel zin heeft om preventief het probleem van de klimaatverandering aan te pakken, maar er dus geïnvesteerd wordt in de bescherming tegen de mogelijke gevolgen ervan.

Er zijn echter veel twijfels over de effectiviteit ervan. Wetenschappers zoals hoogleraar ruimtelijke planning Georges Allaert zeggen dat de maatregelen ontoereikend zijn en we het risico lopen om getroffen te worden door een superstorm. Vooral Antwerpenaars moeten zich zorgen maken (al is dit besef niet terug te vinden in het bestuursakkoord). Voor Allaert is het duidelijk dat investeren in preventie véél minder zal kosten dan de mogelijke gevolgen van de ramp zelf. Maar in tijden waar de langetermijn visie meestal niet verder reikt dan de volgende begrotingscontrole is daar niet veel van te merken.

In de Standaard gisteren vraagt Tim Soens zich af hoe de bevolking zal reageren als er zich een vergelijkbare situatie voordoet. Hij betwijfelt of technologische inspanningen (zoals het Sigma) plan voldoende zijn en of de bevolking ook niet een rol te spelen heeft. Hoe zullen we reageren als we met een acute crisis worden geconfronteerd? Zullen mensen spontaan elkaar te hulp schieten, zal het gemeenschapsgevoel plots de kop opsteken of zal het ieder voor zich worden?

Met andere woorden, gezien de woelige tijden die op komst zijn zal veel afhangen van de veerkracht van de samenleving en de mogelijkheid om samen het hoofd te bieden aan mogelijke problemen. In plaats van te rekenen op de dure oplossingen van ingenieurs is het misschien toch geen slecht idee daar ook wat aandacht aan te besteden. Hoe kunnen we omgaan met een crisis door een langdurige droogte, grote stroompannes, voedseltekorten, overstromingen of benzinetekorten? Is het niet de taak van overheid om daar op zijn minst eens over na te denken in plaats van vooral te doen of alles onder controle is?

fluitend naar de volgende financiële crash

Het gebeurt niet zo vaak, maar af en toe hoor je op de radio een interview waar je even stil van wordt. Want tussen de stortvloed van economen en politici die zeggen dat we goed bezig zijn, de crisis bijna overwonnen is en we gewoon meer moeten werken en groeien valt een andere mening des te meer op. De man in kwestie die de andere klok laat horen is Joris Luyendijk. Ik ken de hem niet, het is een Nederlandse antropoloog die het financiële hart in Londen op de voet volgt.

Luyendijk zegt vergelijkbare dingen als Bernard Lietaer of Richard Heinberg. In het interview dat je hier kan beluisteren klaagt hij aan hoe de financiële en politieke wereld vervlochten zijn en hoe de banken erin geslaagd zijn de regels die hun zouden moeten controleren terug af te zwakken, zodat we op weg zijn naar een volgende crisis. In ‘Het Alfabet van onze tijd’ gaat MO* journalist John Vandaele dieper in op de verbanden tussen banken en politiek, met een hele reeks voorbeelden zoals Gerard Schröder, Tony Blair en Jean-Luc Dehaene, die erg rijk geworden zijn van het wisselen van politieke en bancaire zitjes. (Voor de duidelijkheid, ik heb geen ambities in die richting)

Naast de schandelijke belangenvermenging is het echte punt natuurlijk dat deze heren (het zijn vooral mannen) enorme risico’s nemen wat betreft onze toekomst en die van de leefbaarheid van de planeet. Luyendijk verwijst daarbij zowel naar de financiële als de ecologische catastrofe en de totale onmacht van de politici op dit vlak.

Mensen die deze blog lezen zullen er al langer van overtuigd zijn dat ons huidig model grondig fout loopt, maar je hoort wel aan de stem van interviewster Ruth Joos dat ze een beetje schrikt van de ongezouten mening van Luyendijk. het besef dat het ergste nog moet komen doet de vrolijke presentatrice wel even slikken. En wellicht is dit een oorzaken van het  probleem, ook de media laat zich in slaap wiegen door de bekende praatjes van degene die de touwtjes in handen hebben. Ze nemen zonder al te veel kritiek de mening van de machtigen over en zijn daarnaast vooral bezig met het zoeken naar ‘leuke’ fait-divers en pikante tegenstellingen.

Wat media betreft doen we er dus goed aan ook wat andere kanalen te volgen, zoals daar zijn MO* en De Wereld Morgen.

het feestje is over

Al jarenlang zeggen wetenschappers, milieu-activisten, ngo’s, low impact vrouwen en mannen dat het feestje over is. Dat het onmogelijk is om onze materiële welvaart nog verder op te krikken omdat we zowel de grenzen van onze planeet als die van de ongelijkheid bereikt hebben. Bij het grote publiek, de media en de doorsnee politici worden dat soort berichten snel afgedaan met dooddoeners als, ‘het zijn doemdenkers’, ‘we vinden er nog wel iets op’ en ‘geen paniek we hebben alles onder controle’.

Maar nu is het ultieme argument dat het feestje over is wel boven water gekomen. Unilever, een van de grootste voedingsconcerns ter wereld past zijn strategie aan. Ze gaan er van uit dat binnenkort in Europa de armoede zal oprukken. Ze zijn volop bezig hun assortimenten aan te passen aan een lagere koopkracht door bijvoorbeeld shampoo  of voeding in kleine porties aan te kunnen bieden. Want als de verarming toeslaat zullen mensen minder tegelijk kopen, zoals je nu in het Senegal ook wel sigaretten per stuk kan kopen. Volgens het bedrijf zijn de aanpassingen nu vooral op het Zuiden van Europa, maar we komen ook nog wel aan de beurt

Je kan er zeker van zijn dat de marketingstrategen van Unilever echt niet over een nacht ijs gaan en zeer goed weten wat ze doen. Ze hebben de huidige tendensen op economisch, financieel en ecologisch vlak diepgaand geanalyseerd en gaan zich voorbereiden op de strijd om de consument met magere portemonnees. Het is zo jammer dat al het denkwerk van de topmensen van deze grote bedrijven niet publiek gemaakt wordt om het maatschappelijk debat te voeden. Want wees er maar zeker van dat de multinationals kenniscellen hebben die over zeer veel informatie beschikken en goed inschattingen kunnen maken van wat ons te wachten staat.

Maar in ons economisch model wordt dat soort kennis niet gebruikt om de samenleving vooruit te helpen  maar wordt gebrainstormd over hoe een crisis te gebruiken om marktaandeel te verwerven. Shame.

straf filmpke…

Hier op de transitietraining in Nederland nog een straf filmpje gezien. Het gaat om Collapse (en de film heeft niks te maken met het gelijknamig boek van Jarred Diamond). De film zelf bestaat uit een interview met Michael Ruppert. Hij is de voorbije jaren bezig geweest met onderzoek naar piekolie, energieproblemen, financiële systemen en dergelijke. Als onderzoeksjournalist komt hij tot een paar weinig opbeurende conclusies.

Veel van wat in de film komt heb ik wel eerder gehoord of gelezen. Onze afhankelijkheid van goedkope olie, de verwevenheid van politiek en multinationale bedrijven, de onmogelijkheid van oneindige groei, de almacht van Monsanto als het gaat over voeding, de illusies dat techniek de problemen zal oplossen, de afhankelijkheid van fossiele energie voor onze voeding, de te verwachten nieuwe financiële crisis, enzovoort, enzoverder.  Dit stuk van het verhaal is redelijk bekend al brengt hij het met grote overtuiging en de nodige argumenten.

Zijn conclusie is dat we nu aan het begin zitten van een grote ineenstorting van een systeem, en dat dit bijzonder grote gevolgen zal hebben.  Hij verwacht jarenlange conflicten en schaarste, het niet verder functioneren van het financieel systeem en de overheid, een drastische daling van de bevolking en meer griezelige zaken. Zijn conclusie is: alles gaat weer lokaal worden en we moeten ons daarvoor klaarmaken. Met bijvoorbeeld het goed isoleren van huizen, het leren zelf instaan voor het nodige voedsel en water, het vormen van gemeenschappen om de moeilijke tijden door te komen, het autonoom worden voor energie, leren hoe medicinale kruiden werken en een cursus EHBO volgen… Hier zijn wel wat linken met het transitieverhaal, al gaat hij er vanuit dat we dit moeten doen om te overleven. Terwijl vele mensen (ik inbegrepen) geloven dat we dit moeten doen om de ineenstorting te voorkomen.

Een film waar ik dus zelf even niet goed van ben. Laat ons hopen dat de man ongelijk heeft. Neem zeker eens een kijkje op de site http://www.collapsemovie.com  en als iemand nog een opinie heeft over deze visie: laat maar weten!