4 november 2025: democratie 2.0

Het werk rond nieuwe vormen van participatie en democratie begint stilaan vruchten af te werpen. Nieuwe software maakt het mogelijk om gezamenlijk beslissingen te nemen, waardoor de traditionele democratie een interessante aanvulling krijgt. In het begin van deze eeuw is namelijk gebleken dat het oude systeem van representatieve democratie niet in staat was de grote problemen aan te pakken. Politici waren te veel bezig met hun eigen herverkiezing, in plaats van het aanpakken van de problemen. Lang geleden, in 2011 schreef ik daar nog een stukje over voor MO*.

Nu beleven we  een historisch momentum waarbij voor de allereerste keer een mondiale volksraadpleging wordt gehouden. Daarvoor is de voorbije jaren gewerkt aan een systeem om alle aardbewoners van 14 jaar en ouder een unieke ID te geven, gekoppeld aan een Iris-scan. Om te vermijden dat slechts zij met toegang tot internet kunnen een stem uitbrengen zijn verschillende maatregelen genomen. Zo trekken in de armere landen mobiele ploegen rond die met op zonnepanelen aangedreven laptops bij hebben. In principe bezoeken ze de meest afgelegen dorpen. In steden zijn er tijdelijke kantoren geopend die gedurende 10 dagen 24/24 open zijn.

Ook bij ons doen lokale besturen grote inspanningen om iedereen te betrekken. In alle stadsdorpen is minstens een plek waar iedereen naar toe kan. Verder zijn er kleine groepjes vrijwilligers die langs gaan bij de mensen die minder goed te been zijn.

De afspraken zijn als volgt: als 50% van de potentiële kiezers meedoet krijgt de uitkomst het statuut van aanbeveling. Als 65% van de bevolking deelneemt zijn de besluiten van de raadpleging bindend voor alle landen die de wereldregering erkennen. (ondertussen meer dan 140 landen) Dezelfde percentages worden gebruikt om te bepalen of een voorstel wordt weerhouden. Misschien een beetje ingewikkeld, maar als dus minstens 65% van de bevolking stemt en minstens 65% van de stemmers kiest voor een bepaald voorstel dan wordt het een bindende wet.

Ter omkadering van het referendum zijn op lokaal vlak en via internet een heleboel informatieve activiteiten opgezet. Er zijn fora met voorstanders en tegenstanders, academische rapporten, debatavonden en intercontinentale internetconferenties. Als we bereid zijn naar elkaar te luisteren en elkaars standpunt te begrijpen kunnen we wellicht de oude valkuilen vermijden.

Vandaag is dus de eerste ‘worldref’ gestart. Tien dagen lang kunnen mensen over de hele wereld kiezen uit volgende opties.

A. om de economische ontwikkeling terug op gang te brengen gebruiken we de resterende olie en steenkoolvoorraden, beseffende dat dit de opwarming van de aarde erger maakt.

B. om de opwarming van de aarde te vertragen vermijden we ten alle prijze de resterende voorraden fossiele brandstoffen te verbranden, zelfs al zal dit de economische ontwikkeling vertragen en onze materiële levensstandaard beperken.

Ik heb in elk geval gestemd voor B, en ik hoop van u hetzelfde natuurlijk. Als dit experiment lukt dan zullen de volgende jaren nog verschillende dergelijke wereldreferenda gehouden worden en wordt een oude droom waar. De mensheid die gezamenlijk een toekomst kiest.

leve de G1000

Ik hier een hele tijd geleden als eens de lof gezongen voor David Van Reybroek omwille van zijn meesterwerk ‘Congo’ maar nu ben ik nog meer fan geworden. Tijdens mijn lange rit in de file naar Antwerpen heb ik op radio 1 de toelichting gehoord over zijn nieuw initiatief de ‘G1000′.

Het is een goed doordacht project rond participatieve democratie, en misschien wel het antwoord op de politieke impasse. Samen met een groep mensen wil hij een doorsnede van de Belgische bevolking samenbrengen en met die groep nadenken over wat nu echt de prioriteiten zijn. Het is een beetje vergelijkbaar met wat ze in IJsland aan het doen zijn en waar ik in januari al eens voor gepleit heb. Als ik de site van G1000 bekijk dan merk ik dat de groep mensen die het project uitwerkt zeer goed heeft nagedacht om een werkbare formule te vinden.

Het manifest (dat ik meteen getekend heb) maakt duidelijk wat de uitgangspunten zijn van deze burgertop. In het filmpje hieronder kan je de uitleg nog eens horen. Wat ook bijzonder is aan het project is dat men dit doet zonder sponsoring of overheidsgeld. De organisatoren gaan ervan uit dat ze het bedrag nodig om dit te organiseren kunnen verzamelen via het principe van ‘crowdfunding’, waarbij iedereen die het project wil ondersteunen een bijdrage kan leveren. Ik heb dus ook 25 euro gestort.

Kortom op vele vlakken een hoopvol en boeiend experiment. Ik hoop dat de commentatoren in de pers enzo even het wantrouwen en cynisme achterwege laten. De G1000 kan zowel wat methode als inhoud betreft een belangrijke stap zijn om te leren over hoe we de samenleving beter kunnen organiseren.

 

buiten de box

Op Peeters en Pichal gaat het deze voormiddag over hoe we uit de politieke impasse moeten geraken. Via een ‘poll‘ kan iedereen zijn gedacht zeggen. Daarbij worden er vier opties aangeboden: verder onderhandelen (1), het land splitsen (2), een noodregering vormen (3), nieuwe verkiezingen (4). Het feit dat slechts deze 4 mogelijkheden worden aangeboden is veelzeggend. Trouwens de uitkomst van zo’n poll via internet is natuurlijk redelijk waardeloos. Want je hebt op geen enkele manier garanties dat je hier een doorsnee van de bevolking aan het woord laat.

Een stap achteruit zetten en wat breder kijken zou misschien nog andere opties kunnen blootleggen. Mijn idee hierover kan je lezen in mijn mening op maandag voor MO* magazine. Ik verwijs daarbij ook naar een proces dat op dit ogenblik in IJsland loopt. IJsland heeft namelijk een zware financiële crisis achter de rug in combinatie met een politieke impasse (en een vulkaanuitbarsting). Daarbij komt dat IJsland een beetje een bijzonder land is, dat eigenlijk nooit een eigen grondwet heeft gehad en het tot hiertoe deed met een kopie van de Deense grondwet.

Dus is men door de dubbele crisis tot het besluit gekomen dat IJsland zijn eigen grondwet zou moeten hebben. En om de grondwet te schrijven is een bijzonder revolutionair proces gestart. Elke IJslander kon zich kandidaat stellen om mee te schrijven. De kandidaten moesten dit natuurlijk goed motiveren en eind november vorig jaar mochten de IJlanders 30 mensen kiezen uit een lijst van meer dan 500 kandidaten. Deze 30 mensen zijn nu bezig met het schrijven van een nieuwe grondwet. Daarbij worden ze nog geholpen door honderden ideeën geleverd door 1000 willekeurig gekozen landgenoten.

Stel je voor, we kiezen een groep Belgen (géén politici) en geven ze de tijd en goede procesbegeleiding om tot een nieuw concept te komen voor ons land. We combineren dit met een wetenschappelijk verantwoorde bevraging bij een representatieve groep rond welke thema’s nu echt belangrijk zijn en in welke samenleving mensen willen leven. Zou daar niet iets mooi uit kunnen komen? Misschien meteen een actie voor het Ministerie van Ideeën…