boek, boeken, geboekt

Gisteren op het Groene boek was de verleiding weer groot. Je kon er tussen de lezingen en debatten door rondneuzen tussen de interessante boeken rond sociale en ecologische thema’s. Ik heb mezelf voorgenomen om zo veel mogelijk te weerstaan aan de verleiding, wat maar met mate gelukt is. Je kan hier de volgende weken dan weer wat boekbesprekingen verwachten.

Maar graag vandaag wat aandacht voor boeken die minder in de picture komen.

‘Vos Eenoog doet niet meer mee‘ is een (voor-)leesboek voor jong en oud. Zeven dierenverhalen waar de het vooral voor het zeggen mensen amper aan bod komen, en waar een leeuw besluit om vegetariër te worden. Alle info kan je hier vinden.

Een boek van een andere aard is het ‘wandelboek’ van Nick Meyen. De titel is ‘wandelen met Flora’ en het gaat over een wandeling van twee mensen met hun tweejarige dochter de Pyreneeën. Op vraag van de auteur heb ik daarvoor volgende quote aangeleverd:

De omwentelingen waar we voor staan zullen zich niet enkel afspelen op vlak van energievoorziening, financiële systemen en voedselproductie. Minstens even belangrijk zijn de veranderingen in ons bewustzijn, in onze relatie met anderen, onze relatie met de natuur. Ik ben ervan overtuigt dat het opnieuw voelen van verbondenheid met het ecosysteem waarin we leven cruciaal zal zijn om een nieuw evenwicht te vinden. Tijd doorbrengen in de natuur, wandelen met onze kinderen zou wel eens even belangrijk kunnen zijn als het verkleinen van onze ecologische impact. Daarom hoop ik dat veel mensen geïnspireerd geraken door de beelden en gedachten uit dit boek

Wie zicht verder wil verdiepen in wondere wereld van wandelen en natuur en kinderen kan zich verdiepen in het werk van  Richard Louv . En wat natuureducatie integreren in het onderwijs betreft kan je meer vinden bij David Selby. Van het boek van Nick is er ook een facebookpagina met een filmpje enzo.

vossen en wolven

Het lijken dieren uit lang vergeten sprookjes maar blijkbaar is dit niet het geval. Laat ik beginnen met wat goed nieuws. In heel Europa zijn dieren aan een come-back begonnen: bevers, otters, vossen, wilde katten, lynxen, wolven, zeearenden, oehoes…blijkbaar begint het beleid van natuurparken en jachtbeperkingen toch resultaten af te werpen. Al begint de roep groter te worden om nu ook terug jacht te maken op deze dieren, vaak vanuit argumenten van veiligheid en overpopulatie.

Zeker de wolf spreekt daarbij tot de verbeelding aangezien nu we binnenkort opnieuw wolven in ons land zullen ontdekken. Emotionele reacties gebaseerd op vooroordelen zijn dan niet ver weg. Nochtans zijn wolven niet gevaarlijk voor mensen en het niet zo moeilijk is om vee afdoende te beschermen.

Op de site welkomwolf kan je heel wat informatie vinden over wolven,  wat hun belang is in de natuur, hoe ze leven en of we er echt met bang moeten van zijn.  Wie meer wil weten kan zelfs naar een van de infoavonden met film op volgende dagen: Hoeilaart (16 maart), Genk (22 maart), Antwerpen (23 maart), Leuven (29 maart) en Gent (30 maart). De film start om 19u, de lezing om 20u.

Wat de vos betreft, is er nu ook Robinood, een organisatie van een groep jonge mensen die aandacht vragen voor de vossenjacht. Sinds vorig jaar heeft Joke Schauvliege de jacht op vossen versoepeld en kan er in principe het hele jaar door op gejaagd worden. De wetenschapsstudenten van Robinood vinden dat dit beleid regelrecht ingaat op het wetenschappelijke onderzoek en de aanbevelingen die daaruit voortvloeien. Op hun site staan de wetenschappelijke argumenten over de zogenaamde noodzaak van het jagen op vossen.

Interessant is vooral de houding van de mens tegenover deze ‘wilde’ dieren.  Het gaat om een soort ingebakken angst voor alles was wild is en mogelijk gevaar zou kunnen betekenen. Zelf al zijn deze dieren mensenschuw en richten ze in vergelijking met bijvoorbeeld het verkeer al helemaal geen schade aan, toch zien veel mensen ze liever dood dan levend. De haai is bijvoorbeeld hetzelfde lot toebedeeld.

Het zou nu ondertussen toch al duidelijk moeten zijn dat het schadelijkste zoogdier op de planeet de mens is?

het vijfde seizoen

Zaden die niet meer ontkiemen, bomen die omvallen, dode vissen in de rivier, koeien die stoppen met melk geven, sneeuw in de zomer en het vuur dat niet meer wil branden. Het zijn beelden uit de bijzondere film ‘la Cinquième Saison’. Het is geen typische natuurrampen- of ‘einde van de wereld’ film, maar een indringende schets van hoe mensen reageren als de natuur het laat afweten.

Er zijn vele manieren om naar het verhaal te kijken, maar de link met de klimaatverandering is makkelijk te leggen. Wat kan er gebeuren als we te ver gaan, als we draagkracht van ons ecosysteem overschrijden, als het systeem waarvan we volledig afhankelijk zijn plots niet meer functioneert? De reactie van de kleine gemeenschap in de Ardennen waar de film zich afspeelt is niet echt fraai. Al zijn er ook momenten van mededogen en solidariteit zichtbaar is de hoofdtoon grimmig. Er wordt gezocht naar een zondebok, naar rituelen die het onheil kunnen afwenden, wantrouwen en geweld krijgen de overhand. De vreemdeling in het dorp krijgt de rekening gepresenteerd.

De film is opgebouwd met prachtige beelden, weinig tekst en weinig plotwendingen. Wellicht precies daarom blijven de beelden uit de film me achtervolgen. Het is geen feel-good film, ook geen moraliserende prent die verontwaardiging oproept. Het is een prachtig poëtische evocatie van de relatie tussen de mens en de natuur, waar elke kijker zelf mee aan de slag moet.

De film van het Belgisch-Amerikaanse regisseurskoppel Peter Brosens en Jessica Woodworth is wat mij betreft een absolute aanrader.

heeft iemand een plan B?

Ik zou mijn bericht van gisteren nog wat kunnen aanvullen met nog een paar dingen, zoals bijvoorbeeld een outlet-supermarkt, een prachtig idee om iets te doen aan voedselverspilling. Of Bruno, nog zo’n groene pionier waar ik lang geleden al eens over schreef die nu kans maakt op een aanmoedigingsprijs in het één programma ‘topstarter’.

Het is echter ook een geschikte dag om eens stil te staan bij de grote watersnood van precies 60 jaar geleden, toen Zeeland en een stuk van Vlaanderen getroffen werden door een superstorm. De overheid wil ons gerust stellen en zeggen dat ze er alles aan doen om dergelijke rampen in de toekomst te vermijden. Het lijkt er zelfs op dat men er vanuit gaat dat het niet veel zin heeft om preventief het probleem van de klimaatverandering aan te pakken, maar er dus geïnvesteerd wordt in de bescherming tegen de mogelijke gevolgen ervan.

Er zijn echter veel twijfels over de effectiviteit ervan. Wetenschappers zoals hoogleraar ruimtelijke planning Georges Allaert zeggen dat de maatregelen ontoereikend zijn en we het risico lopen om getroffen te worden door een superstorm. Vooral Antwerpenaars moeten zich zorgen maken (al is dit besef niet terug te vinden in het bestuursakkoord). Voor Allaert is het duidelijk dat investeren in preventie véél minder zal kosten dan de mogelijke gevolgen van de ramp zelf. Maar in tijden waar de langetermijn visie meestal niet verder reikt dan de volgende begrotingscontrole is daar niet veel van te merken.

In de Standaard gisteren vraagt Tim Soens zich af hoe de bevolking zal reageren als er zich een vergelijkbare situatie voordoet. Hij betwijfelt of technologische inspanningen (zoals het Sigma) plan voldoende zijn en of de bevolking ook niet een rol te spelen heeft. Hoe zullen we reageren als we met een acute crisis worden geconfronteerd? Zullen mensen spontaan elkaar te hulp schieten, zal het gemeenschapsgevoel plots de kop opsteken of zal het ieder voor zich worden?

Met andere woorden, gezien de woelige tijden die op komst zijn zal veel afhangen van de veerkracht van de samenleving en de mogelijkheid om samen het hoofd te bieden aan mogelijke problemen. In plaats van te rekenen op de dure oplossingen van ingenieurs is het misschien toch geen slecht idee daar ook wat aandacht aan te besteden. Hoe kunnen we omgaan met een crisis door een langdurige droogte, grote stroompannes, voedseltekorten, overstromingen of benzinetekorten? Is het niet de taak van overheid om daar op zijn minst eens over na te denken in plaats van vooral te doen of alles onder controle is?

het bos en de bomen

Nog een eervolle vermelding van de kleinste affiche kan je zien in dit filmpje van Bert Gabriels. De vergelijking met de grootste affiche van het land (die precies 38 500 keer groter is dan de mijne) is niet slecht gevonden. Ik denk trouwens niet dat BDW (de man met de grootste affiche) nu daardoor 38 500 keer meer stemmen zal halen dan ikzelf.

Gisterenavond was ik op het Natuurpunt debat over de thema’s natuur en groen, al moet ik zeggen dat de term debat niet overeenkomt met het kabbelend gesprek waarbij alle partijen het grotendeels eens waren met de vragen van Natuurpunt. Het duurde tot op het einde van de avond toen Elke De Cruyenaere  toch duidelijk maakte dat het voor bijvoorbeeld CD&V en NV-A toch eerder om mooie woorden gaat. Zo blijkt CD&V dwars te liggen als het gaat over wettelijk voorziene compensatie van verdwenen natuurgebied door de uitbreiding van de haven, en komt in het NV-A programma verschillende keren naar voor dat economische ontwikkeling belangrijker is dan ecologie. Toch goed om weten.  Wil je lezen hoe de mensen van Natuurpunt de verschillende programma’s hebben geanalyseerd, klik dan hier.

Verder heeft Natuurpunt ook een toffe campagne gelanceerd met als idee om in alle nieuwe bestuursakkoorden het voorstel ‘geef elke inwoner 1 m² natuur per jaar’ op te nemen. Iets wat ik graag wil steunen, al wil dit zeggen dat er voor Gent de volgende zes jaar 144 hectare moet bijkomen. ( ter info de vorige zes jaar ging er ongeveer 100 hectare verloren)

Nog heel wat andere organisaties zetten naar aanleiding van de verkiezingen hun eisen in de etalage. Zo kregen alle kandidaten een vragenlijst van Transparency Belgium in de mailbox. Transparency International is een burgeractie voor transparantie en tegen corruptie, en hun visie indachtig zijn alle binnengekomen antwoorden van kandidaten op hun site te zien. Zo kan je hier lezen wat mijn antwoorden zijn.

Om af te sluiten een niet-politieke slogan voor allen die op een of andere manier de wereld wat beter willen maken.

jammer…

Bij dit warme weer doe ik mijn looptochtjes bij voorkeur ‘s morgens. Dan loop ik een stukje langs de Schelde naar het Damvallei meer. Heel mooi, mocht het niet zijn dat sommige mensen natuur zien als een goedkoop containerpark.  Zoals hier bijvoorbeeld. Dan vraag ik me toch af hoe dit werkt. Hoe mensen ertoe komen om  verschillende zakken vuilnis in de koffer te laden en dan rond te rijden om ze te dumpen op een mooi plekje. (ik ga er vanuit dat dit niet door fietsers is gedaan)

Kunnen of willen ze geen vuilniszakken betalen? Is er geen huisvuilophaling in de straat waar ze wonen, of vergeten ze altijd de zakken buiten te zetten. Willen ze de stad proper houden en dumpen ze het afval daarom in de vrije natuur? Of zijn ze boos op alles en iedereen en is dit hun manier om wraak te nemen?

En wat zal er nu gebeuren? Zullen vrijwilligers van Natuurpunt dit opruimen of de stadsdiensten van Destelbergen? Zal het afval daar weken blijven liggen, naar de bodem zinken? Zullen stukjes plastiek in de maag van eenden en vissen terecht komen? Zal de politie een proces verbaal opstellen en proberen te achterhalen van wie het afval is – misschien zit er nog een geadresseerde envelop bij het afval. En stel dat de daders een boete krijgen, zullen ze dan plots modelburgers worden? Of gaan ze de volgende keer zorgen dat er geen sporen meer in de zakken zitten?

Ik weet het niet. Het maakt me boos en verontwaardigd, maar vooral verdrietig. Het toont hoe mensen helemaal losgekoppeld zijn van de natuur die uiteindelijk de basis is van alle leven. Iemand een voorstel hoe we de verbinding terug kunnen maken?

 

reflecties uit Holland

Gisteren op de conferentie in Rotterdam een boeiende lezing gehoord van Thomas Rau. Het is een architect die behoorlijk wat ecologische projecten op zijn naam heeft en zijn eigen visie heeft op de gang van zaken. (even opzoeken op internet en krijgt er wel wat van te zien)

Hij was in zijn lezing niet mals voor de projectontwikkelaars en de milieuadviseurs (die allen talrijk in de zaal zaten). Ze hebben er alle belang bij je zoveel mogelijk technieken en spullen aan de hand te doen, waardoor we helemaal afhankelijk worden.

Voor het Cradle to Cradle concept had hij een paar kritische opmerkingen. Het is wel een goed idee, maar het werkt niet omdat de meeste C2C producten nooit in de fase van ontmanteling en hergebruik geraken. Het systeem lekt dus. Zelf stelt hij een nog radicale aanpak voor. Zijn standpunt is dat we op de aarde zijn gekomen als tijdelijke bewoners en ons niet moeten gedragen als eigenaar. Concreet zou dit willen zeggen dat we nooit ‘eigenaar’ kunnen zijn van grondstoffen of grond. Je zou dus wel in een huis kunnen wonen of een toestel gebruiken, maar nooit eigenaar zijn van de metalen of andere materialen die erin zitten. Je betaalt dan wel voor het gebruik (de performance) maar niet voor het bezit. Zo heeft hij in zijn bureau een regeling met Philips om zoveel uren per jaar zoveel lux licht te krijgen. Philips zorgt voor de lampen en betaalt ook de energie, waardoor ze er alle belang bij hebben zo zuinig mogelijk te werken. Het gevolg is dat het huidige model waarbij verspilling geld opbrengt vervangen wordt door een model waar besparing geld op brengt.  De waarde-economie in plaats van de markt-economie. Boeiend dus en je kan er meer over lezen op zijn site: Turn Too

Verder las ik in de trein nog dat er nu een grote debat is in gang gezet over de ‘kropsla’, omdat de Nederlanders steeds meer ingevoerde en voorverpakte sla eten wil mijn een campagne starten voor ‘eigen sla eerst’. Vreemd landje toch, al ben ik nog steeds jaloers op hun openbaar vervoer. In de bussen heb je bijvoorbeeld schermen waar je kan zien welke halte de volgende is, en dit wordt ook nog telkens netjes afgeroepen. Verder zijn er plannen om in Nederland het ‘spoorboekloos’ treinen in te voeren. Dat zou betekenen dat er op de belangrijke treinen om de 10 minuten een trein is. Zodat je de dienstregeling niet meer moet volgen maar op elk moment kan vertrekken. Het zal nog zeker 10 jaar duren voor ze zover zijn, maar van de NMBS heb ik zulke ambities nog niet gehoord, daar gaat het over afschaffen van treinen en stations.

Nog een uitsmijter uit eigen land. Iedereen herinnert zich nog de heidebrand in Kalmthout? Nu heeft de provincie Antwerpen toestemming gegeven om stukken bos naast de heide te verkopen aan projectontwikkelaars (aan bijzonder lage prijzen) om er woningen op te bouwen. Ondanks negatief advies van de gemeente, van alle mogelijke adviesraden en ondanks 60 bezwaarschriften. Dit kan niet. Dus graag allen de petitie tekenen en andere mensen uitnodigen hetzelfde te doen. Blijkbaar is het geldgewin bij projectontwikkelaars belangrijker dan het beschermen van schaarse stukken natuur.

7 februari 2031: veerkrachtige natuur

De opeenvolging van natuurgeweld de voorbije decennia heeft ervoor gezorgd dat een aantal regio’s volledig zijn verlaten door de mens. Het gaat vooral over de steden die door gebrek aan water onleefbaar zijn geworden. De meest bekende verlaten stad is natuurlijk Las Vegas.

Gelegen midden in de woestijn, het toonbeeld van rijkdom en consumentisme is nu al een tiental jaren volledig verlaten. Jarenlange droogte in combinatie met een gigantische brand heeft deze klatergouden stad ten val gebracht. Andere steden die hetzelfde lot kenden zijn onder andere Sevilla, Abu Dabhi en Kaboel. Sommige steden zijn dan weer verlaten omdat ze door de stijgende zeespiegel onleefbaar zijn geworden. Denk maar aan Tokyo, New York, Mumbai, Shanghai, Jakarta en Dhaka.

Het interessante is echter dat deze door de mens verlaten plaatsen nu aan een bijzonder snel tempo terug door de natuur worden ingenomen. Regelmatig trekken kleine expedities van biologen naar deze steden en vaak komen ze terug met wonderbaarlijke verhalen. De ruimte die de mens heeft gelaten zorgt voor een explosieve groei van planten en diersoorten en deze verlaten steden vormen nu broeiplaatsen van biodiversiteit. Wolkenkrabbers raken steeds meer begroeid met mossen en vormen schuilplaatsen voor arenden en wasberen. De riolen die niet langer worden gevoed met vervuild water zijn nu het rijk van aligators en bevers. In Dhaka hebben grote kolonies apen de hele stad ingenomen, en volgens sommige biologen hebben ze een behoorlijk intelligente vorm van samenwerking ontwikkeld.

Ook in de oceanen is de natuur zich aan het herstellen. Omdat de visvangst met grote schepen is verboden en er nu enkel nog in een zone van 100 mijl van de kust wordt vis gevangen, is de diepzee nu opnieuw een plaats waar het leven toeneemt. Een aantal bedreigde soorten zijn zich aan het herstellen, al blijft de aanwezigheid van plastic deeltjes in de oceaan wellicht nog honderden jaren voor vervuiling zorgen. De wetenschappelijke expedities die regelmatig de wereldzeeën onderzoeken zien onder andere een toename van de Potvis, de Narwal, de Beloega, Griend, Orka, Blauwe vinvis, Gewone vinvis, Noorse vinvis en Dwergvinvis. Er gaan nu wel stemmen op om de visvangst opnieuw op te voeren, maar voorlopig is er geen sprake van. Via een van de recente wereldreferenda is ervoor gekozen dat voor het einde van deze eeuw 25% van alle oceanen en land niet mag gebruikt worden door de mens en wordt gereserveerd voor fauna en flora.
Het verhaal van een wereld zonder mensen is trouwens al een hele tijd geleden verteld door Alain Weisman, hij schreef er begin deze eeuw een boek over. Ik denk dat je de fel verouderde site hierover nog steeds kan bezoeken. Het is ondertussen wel duidelijk dat het wellicht op korte termijn niet zo ver zal komen. De mens heeft blijkbaar toch zijn lesje geleerd en het evenwicht met de natuur is nu zo belangrijk geworden dat we wellicht geen stommiteiten meer uithalen die het uitsterven van de mensheid tot gevolg hebben. Al kan er nog altijd een meteoriet op ons hoofd vallen natuurlijk…en dan is al de moeite toch voor niks geweest

Ode aan Marieke…

Gisteren hebben we het lentefeest gevierd van onze dochter Marieke. Ze wordt dit jaar 13, en staat op de drempel van een nieuwe fase in haar leven. Samen met een dertigtal mensen, familie en vrienden, hebben we een heel fijn feestje gehad. Geen viergangenmaaltijd, geen traiteurs, geen champagne, geen grote geschenken. Wel een eenvoudig ritueel in het prachtig Rozenbroeken park hier vlakbij. In het park heeft Marieke een aantal herinneringen aan haar kindertijd achtergelaten. Daarna kreeg ze van de mensen die haar graag zien heel wat mee voor de volgende jaren. Vooral gemeende wensen, tekeningen, kleine symbolische geschenkjes. Daarna hebben we in het zaaltje van de senioren (passend genaamd Azalea Clubhuis) lekkere taart gegeten en een glas gedronken. De kinderen speelden buiten, de grote mensen konden bijkletsen (met op de achtergrond de dramatische ontknopingen in de bekerfinale!). Marieke heeft ook wat centen gekregen -ze spaart voor een laptop- maar het belangrijkste lijkt me toch de menselijke warmte die er voor haar was. Een goed feest hoeft geen aanslag op het milieu te zijn.