heeft iemand een plan B?

Ik zou mijn bericht van gisteren nog wat kunnen aanvullen met nog een paar dingen, zoals bijvoorbeeld een outlet-supermarkt, een prachtig idee om iets te doen aan voedselverspilling. Of Bruno, nog zo’n groene pionier waar ik lang geleden al eens over schreef die nu kans maakt op een aanmoedigingsprijs in het één programma ‘topstarter’.

Het is echter ook een geschikte dag om eens stil te staan bij de grote watersnood van precies 60 jaar geleden, toen Zeeland en een stuk van Vlaanderen getroffen werden door een superstorm. De overheid wil ons gerust stellen en zeggen dat ze er alles aan doen om dergelijke rampen in de toekomst te vermijden. Het lijkt er zelfs op dat men er vanuit gaat dat het niet veel zin heeft om preventief het probleem van de klimaatverandering aan te pakken, maar er dus geïnvesteerd wordt in de bescherming tegen de mogelijke gevolgen ervan.

Er zijn echter veel twijfels over de effectiviteit ervan. Wetenschappers zoals hoogleraar ruimtelijke planning Georges Allaert zeggen dat de maatregelen ontoereikend zijn en we het risico lopen om getroffen te worden door een superstorm. Vooral Antwerpenaars moeten zich zorgen maken (al is dit besef niet terug te vinden in het bestuursakkoord). Voor Allaert is het duidelijk dat investeren in preventie véél minder zal kosten dan de mogelijke gevolgen van de ramp zelf. Maar in tijden waar de langetermijn visie meestal niet verder reikt dan de volgende begrotingscontrole is daar niet veel van te merken.

In de Standaard gisteren vraagt Tim Soens zich af hoe de bevolking zal reageren als er zich een vergelijkbare situatie voordoet. Hij betwijfelt of technologische inspanningen (zoals het Sigma) plan voldoende zijn en of de bevolking ook niet een rol te spelen heeft. Hoe zullen we reageren als we met een acute crisis worden geconfronteerd? Zullen mensen spontaan elkaar te hulp schieten, zal het gemeenschapsgevoel plots de kop opsteken of zal het ieder voor zich worden?

Met andere woorden, gezien de woelige tijden die op komst zijn zal veel afhangen van de veerkracht van de samenleving en de mogelijkheid om samen het hoofd te bieden aan mogelijke problemen. In plaats van te rekenen op de dure oplossingen van ingenieurs is het misschien toch geen slecht idee daar ook wat aandacht aan te besteden. Hoe kunnen we omgaan met een crisis door een langdurige droogte, grote stroompannes, voedseltekorten, overstromingen of benzinetekorten? Is het niet de taak van overheid om daar op zijn minst eens over na te denken in plaats van vooral te doen of alles onder controle is?

gezocht: een geschikte ramp

Gisteren op het Groene Boek mocht ik niet enkel Saci Lloyd interviewen maar tevens Patrick Lagrou. Twee auteurs die elk op hun manier het probleem van de klimaatverandering voor kinderen en jongeren brengen. Patrick Lagrou doet het met zijn klimaatreeks waarvan reeds twee delen verschenen: ‘de grote ramp’ en ‘de grote ommekeer’. Sacci Lloyd heeft met de ‘Carbon Diaries’ – vertaald als ‘dagboek van een klotejaar’ ook twee boeken geschreven die ons wakker moeten schudden.

Twee verschillende stijlen en twee boeiende gesprekken waarbij ik het hier enkel wil hebben over de vraag die ik aan beiden gesteld heb; wat is er nodig om mensen ( en regeringen) massaal te laten kiezen voor een andere manier van leven?

En beiden kwamen met enige aarzeling met eenzelfde antwoord. Een kleine ramp die ons treft is misschien het enige wat erin zal slagen de omslag in gang te zetten. Beiden gaan er van uit dat met de huidige impact van media en reclame het niet zal lukken om een massale verandering op gang te brengen, niet met goede boeken, lezingen of allerhande campagnes. Pas als het water ons aan de lippen staat komt er misschien een verandering.

Vraag is dan wat soort ramp het meest aangewezen is.  Zeker geen ramp die de landen in het Zuiden treft, die hebben al genoeg miserie met overstromingen en droogtes, en die ellende raakt ons nauwelijks.  Zelfs een Tsunami in een ‘westers’ land als Japan doet ons niet stilstaan bij hoe we bezig zijn. Dus liever een ramp die de grootste uitstoters van CO2 treft, wij dus.  Liefst zonder te veel slachtoffers en zonder grote milieuschade. Een reeks vulkaanuitbarstingen waardoor het vliegverkeer stilvalt bijvoorbeeld. Al moet het dan langer duren dan de paar weken in Ijsland. Een lange kurkdroge zomer zodat er een verbod komt op sproeien van gazons en vullen van zwembadjes? Het beste is misschien een verdubbeling van de benzineprijs al of niet in combinatie met een virus dat de veestapel treft. Zodat autorijden en vlees-eten drastische verminderen. Een nieuwe crash van financieel systeem kan natuurlijk ook onze milieu-impact doen zakken. Heel Europa à la Grèce ofzo?

Of zullen we toch nog eens proberen om onze medemensen te overtuigen. Soms weet ik het allemaal niet meer, goede ideeën blijven welkom…

5 januari 2015: springtij

De voorbije dagen was er al gesproken over de risico’s van het volgende springtij in combinatie met de te verwachten noordwesterstorm. Nu is het zover. We zitten aan de radio gekluisterd terwijl buiten de storm in alle hevigheid woedt. De eerste berichten zijn alarmerend.

De voorbije jaren is ruim 300 miljoen euro geïnvesteerd in het verbreden van de stranden en het bouwen van muren op de dijken. Maar door de financiële impasse was er flink wat vertraging bij de bouwwerken. Op plaatsen waar de stranden werden breder gemaakt heeft het springtij in enkele uren tijd 11 miljoen kubieke meter zand weggespoeld. Het water is onder andere in Den Haan en Oostende de stad binnengestroomd. Aangezien er nauwelijks nog duinen resten is er geen natuurlijke barrière meer voor het water.

Omdat er de voorbije weken al flink wat regen is gevallen blijkt dat grote delen van de polders zijn volgelopen, door een combinatie van het water uit het land en vanuit de zee. Het is moeilijk een zicht te krijgen op slachtoffers, maar duizenden mensen zitten vast op de hoogste verdiepingen van flatgebouwen. Tienduizenden varkens en koeien zijn verdronken en tientallen vierkante kilometer vruchtbare grond zijn verloren door het zoute en vervuilde water. De regering vraagt de bevolking rustig te blijven en vraagt iedereen uit de kuststreek, inclusief Brugge, om zo snel mogelijk de zone te verlaten. Mede omdat er de volgende dagen nog meer regen op komst is. Het leger is onderweg naar het rampgebied, alleen blijkt nu dat heel wat van het materiaal zich nog altijd in Libië en Afghanistan bevindt.

De kaart hieronder toont de huidige situatie. Hoe dramatische de overstromingen hier ook zijn, in Nederland is echt sprake van een ramp.  Dortrecht, Gouda, Rotterdam, Den Haag en Amsterdam zijn allen overstroomd. Verslaggevers spreken over een situatie die minstens dubbel zo erg is als de watersnood in februari 1953. Toen waren er 1 800 slachtoffers. Nochtans was Nederland veel beter voorbereid op watersnood dan België. De storm waarvan men dacht dat die slechts 1 keer om de duizend jaar zou komen is wel heel snel op het toneel verschenen.

Adam zit verslagen naast mij naar de radio te luisteren.  Getuigenissen van mensen die hopeloos op zoek zijn naar hun vermiste familie wisselen af met politici die zeggen dat er niks te doen is aan natuurgeweld en meteorologen die sombere weersvoorspelling voor de volgende dagen verkondigen.  Houdt het dan nooit op’ vraagt Adam zich luidop af, ‘waar hebben we dit allemaal aan verdiend?’

ongerust

Het is met groeiende ongerustheid dat ik het nieuws uit Japan op de voet probeer te volgen. Een zware aardbeving, een verwoestende tsunami en een nakende kernramp is toch wel veel om te verduren. Ook voor een welvarend en hoogtechnologisch land.

Het doet me onwillekeurig denken aan scènes uit de film ‘Collapse ‘ of het jeugdboek ‘de grote ramp’ van Patrick Lagrou. De maatregelen die nu in Japan worden afgekondigd zijn drastisch. Evacuatie van minstens 50 000 mensen, 4,4 miljoen mensen zonder stroom, lege rekken in winkels, mensen die moeten binnen blijven met ramen dicht en natte doeken op het gezicht, en regelmatig nog naschokken en volgens sommige bronnen nog een Tsunami op komst. Dit zijn scenario’s die je niemand toewenst.

Zullen we er iets uit leren? Bijvoorbeeld dat we maar best blijven beseffen dat we deel uitmaken van moeder aarde en dus niet alles onder controle hebben? Of dat het niet zo goed is ons zo afhankelijk te maken van technologie en energie? Of dat veerkrachtige gemeenschappen essentieel zijn om te kunnen omspringen met dergelijke rampen? Ik weet het niet, want deze nacht hebben Europese leiders maatregelen genomen om nog concurrentiëler en competitiever te worden. Veel inzicht is er op dat niveau nog niet te bespeuren.

Nu het debat over kernenergie volop aan de gang is en de roep op meer kernenergie steeds luider wordt… Wat nu gebeurt in Japan had ook niemand voor mogelijk gehouden. Wie zegt dat onze centrales 100% veilig zijn tegen alle mogelijke calamiteiten dwaalt. (daarom ook dat geen enkele verzekeringsmaatschappij ze wil verzekeren) Als het fout loopt dan heb ik toch liever een windmolenpark dat tegen de vlakte gaat dan een kerncentrale die ontploft.

Maar in de eerste plaats gaan mijn gedachten nu naar de tienduizenden mannen, vrouwen en kinderen die nu opnieuw bang de nacht ingaan. We zijn tenslotte allen van dezelfde diersoort…