‘lobbycracy’ of ‘democracy’

Een paar interessante vaststellingen deze week. De nieuwe Fyra, een dure hogesnelheidstrein maakt het veel moeilijker en duurder voor de reiziger om tussen België en Nederland te pendelen. De vroegere ‘gewone’ trein is afgeschaft onder druk van Europa die stelt dat internationale reizen niet gesubsidieerd mogen worden. De liberalisering van het spoorverkeer zorgt dus niet voor een groter aanbod en lagere prijzen zoals voorzien, maar voor het omgekeerde: minder aanbod en duurdere tickets. Deze grondige analyse van Herman Welter maakt duidelijk waarom het Europees beleid hier faalt.

Langs de andere krijgt de luchtvaartsector 20 miljoen euro steun van de regering. Blijkbaar hebben ze het moeilijk met de toegenomen concurrentie van de low cost maatschappijen en drukken de hoge brandstofprijzen op de winst. Dus wat doet onze regering: geld geven. We weten dat vliegen een steeds belangrijker oorzaak is van broeikasgassen. We weten dat op dit ogenblik vliegen veel goedkoper is dan de internationale trein, en het eigenlijk omgekeerd zou moeten zijn. We weten dat er nu geen taksen zijn op de kerosine, en dus de milieuschade van vliegen zal betaald worden door de komende generaties. En toch beslist de regering deze sector te subsidiëren. Ook de liberalen, normaal gezien tegenstanders van overheidssubsidies vinden dit een goed idee.

Wellicht vraag je je ook af hoe dit kan. De oplossing heb ik net gelezen in het nieuwe boek van Bernard Lietaer. Het fenomeen noemt  ‘lobbycracy’. Omdat lobbyisten duur zijn kunnen enkel groepen met veel geld er beroep op doen. Zo verwerven deze groepen politieke macht die vooral gebruikt wordt om regelingen uit te werken die de machtigen het mogelijk maakt om nog meer te verdienen. In dit geval: het lobbywerk van de TreinTramBus kan niet op tegen de lobbyisten van Brussels Airlines en co (die trouwens aandringen op jaarlijks 30 miljoen euro steun). Zo komen we er niet natuurlijk.  Wat ons te doen staat? De wantoestanden blijven aanklagen en met zijn allen lid worden van TreinTramBus.

14 maart 2022: we verplaatsen ons nog

De lente is terug begonnen. We zijn het ondertussen gewoon dat het vanaf half maart behoorlijk warm kan worden. Veel mensen halen opgelucht adem dat het zwaarste van de winter voorbij is. Het was niet bijzonder koud, maar grauw en grijs weer, met veel neerslag en flink wat stormen.

Hoe ziet het dagelijks leven er ondertussen uit, ongeveer 10 jaar na de start van de permanente crisis? Voor de meeste mensen is de hoofdzaak zorgen voor de basisbehoeften. Voedsel en onderdak zijn daarbij essentieel. Heel veel zaken die 10 jaar geleden vanzelfsprekend waren zijn nu helemaal omgedraaid.

Zo is het aantal auto’s per duizend inwoners is bij ons gezakt van 484 (2010) tot 213 (2021). De gemiddelde bezettingsgraad is toegenomen van 1,2 naar 2,5 inzittenden. Auto’s worden zelden nog gebruikt voor korte ritten minder dan 10 kilometer en bijna een derde van de wagens wordt nu gedeeld door 3 of meer gezinnen.  Allemaal cijfers waar de mobiliteitsorganisaties maar konden van dromen begin deze eeuw. De grote doorbraak van de elektrische wagens is er niet gekomen, te veel problemen rond bevoorrading en grondstoffen voor de batterijen.

Het openbaar vervoer is ondanks alles kunnen blijven groeien. De stiptheid is minder, en het comfort ook en het is zelfs duurder geworden, maar toch is dit voor veel mensen de interessantste manier voor verplaatsingen. Naast de Lijn en de NMBS zijn er een heleboel kleine bedrijfjes die goedkoop vervoer verzorgen. Tussen de steden zei je regelmatig de ‘superbussen’ rijden. Deze bussen zijn gemaakt van vrachtwagentrailers en kunnen heel veel mensen tegelijk vervoeren, wat de prijs dan weer goedkoper maakt.

Files zijn er niet meer. Het aantal wagens op de weg is bijna gehalveerd en daarbij komt dat er bijna 70% minder vrachtwagens op de weg zijn. Dit komt omdat de crisis gezorgd heeft voor een stimulans voor de lokale economie. Veel meer producten worden nu dichterbij geproduceerd, precies omdat transport zo duur is geworden. De grote werkeloosheid heeft de overheid ertoe aangezet de loonkosten te verlagen waardoor arbeid nu goedkoper is geworden. En zo worden in de herfst nu alle appelen en peren in Haspengouw geplukt, waar vroeger tonnen fruit lagen rotten op het veld omdat het te duur was om ze te plukken.

Een sector waar een grote ravage is aangericht is die van de luchtvaart. Bijna niemand neemt nog het vliegtuig voor een vakantie, het is gewoon onbetaalbaar geworden omwille van de zware CO2 taksen. Flink wat vliegtuigen die niet meer gebruikt worden hebben trouwens een andere bestemming gekregen. De foto hier komt uit Warschau, een project waar Adam ook een tijd heeft aan meegewerkt. Het is een Boeing 747 die door een groep schrijnwerkers is omgebouwd tot een meergezinswoning. Gemaakt met de handen van lokale houtsoorten.

En zo is de transitie toch bezig en beginnen mensen zich aan te passen aan de nieuwe situatie. Hoewel er nog steeds sprake is van veel ellende tonen dergelijke projecten al een glimp van de toekomst die op ons wacht…

Over treinen en vliegtuigen

Sinds ik weer aan het werk ben zit ik weer regelmatig op de trein. Ik heb de indruk dat er in vergelijking met zes maanden terug wel meer volk de trein neemt. Met als gevolg dat het bij sommige treinen al niet meer mogelijk is om een zitplaats te veroveren. Ook stiptheid en aansluitingen zijn niet merkbaar beter geworden. Echt kiezen voor een massale uitbouw van het openbaar vervoer staat duidelijk niet hoog op het politieke prioriteitenlijstje. Het bericht dat de NMBS de tickets flink gaat optrekken staat in fel contrast met de snelheid waarmee de regering de voorziene vliegtuigtaks heeft afgeschaft. De vliegtuiglobby lanceert wat cijfers over banenverlies, en hupla, onze goede bestuurders trekken hun staart alweer in. Punt is dat volgens mij die cijfers met de natte vinger zijn bij elkaar geharkt en door geen enkele onafhankelijke instantie zijn bevestigd. Als de milieubeweging bezwaren heeft tegen één of ander megaprojec dan moeten er dringend enkele studies worden besteld. Als de vliegtuiglobby komt dreigen met banenverlies dan wordt de maatregel snel teruggetrokken. Studies zijn dan niet nodig blijkbaar. Het meest cynische voorstel tijdens de discussie kwam trouwens van de Waalse regering, die stelde voor om alvast de Low-cost maatschappijen vrij te stellen van de taks. Terwijl net die goedkope vluchten letterlijk een ramp zijn voor het klimaat, omdat mensen daardoor even makkelijk gaan vliegen als ze naar de cinema gaan. De vliegtuigmaatschappij BMI – vooral zakenreizen – heeft de overwinning van de vliegtuiglobby op passende manier in de verf gezet. In krantenadvertenties pakken ze triomfantelijk uit met het nieuws dat er geen brandstoftoeslag komt. Waarmee ze duidelijk aangeven dat ze op geen enkele manier verantwoordelijkheid willen opnemen voor de schade die ze veroorzaken. Ik maak me niet zo dikwijls kwaad, maar vliegen is een problematische zaak. Volgens sommige zal het positieve effect van alle maatregelen die we nemen rond energiesparen teniet gedaan worden door de groei van het luchtverkeer. Daar moet dus dringend iets aan gebeuren. Is er nog ergens iemand met vijf minuten politieke moed??