21 uur

Vandaag zondag en ik mag hopen dat dit voor de meesten van ons geen werkdag is. Ik zit nu wel achter de computer om een stukje te schrijven, maar dan hou ik er wel mee op (want ik ga straks meelopen met de Groen delegatie op de Gentse stadsloop)

Sommige lezers herinneren zich wellicht dat een van mijn goede voornemens was om wat minder te werken. Het plan was zowat 30 uur per week te werken. Ik registreer netjes wat ik doe – dat zijn dingen die je als kleine zelfstandige maar best kan bijhouden – en heb net even het overzichtje bekeken. Tot op vandaag heb ik 35 uur per week gewerkt, dus toch meer dan ik had voorzien, anderzijds wellicht een stuk minder dan vele van mijn collega zelfstandigen. En eigenlijk klopt het cijfer niet helemaal. Zo heb ik in de paasvakantie 2 weken zo goed als niks gedaan wat maakt dat een werkweek toch wel 40 uur is.

Het punt is dat zelfs 30 uur misschien nog te veel is vanuit duurzaamheidsstandpunt. Zo heeft de New Economics Foundation een interessante studie gemaakt over wat het beste aantal uren werken per week. Zij komen dus op 21 uur. Er is dus nog werk aan de winkel om minder te gaan werken.

staken of niet?

Het debat over het al of niet staken maandag is volop aan de gang en jammer genoeg gaat het zelden over de onderliggende vragen. Ik volg de vakbonden als ze verontwaardigd zijn over de manier waarop de politieke wereld vooral luistert naar de ‘markten’ en de ‘Europese richtlijnen’. Want hun oplossingen (zoals meer concurrentie en groei)  zijn gewoon de oorzaak van de vele problemen die we nu hebben. Tevens zijn de verdedigers van de afslanking van de staat en het verder privatiseren vooral de verdedigers van de rijkste laag van de bevolking. Het doordrijven van deze principes zorgt voor een steeds grotere kloof tussen rijk en arm (kijk maar naar de VS en de UK). En dat een crisis vaak gebruikt wordt om een harde liberale agenda door te drukken is mooi uiteengezet in het schitterende boek van Noami Klein.  Het is dus belangrijk dat er een krachtige tegenbeweging is tegen dit marktdenken dat vooral sociale en ecologische puinhopen nalaat. Het is belangrijk dat we een aantal vragen stellen over welk soort economie, welk soort samenleving we willen en dus niet zomaar de mantra van de ‘markten’ volgen.

Anderzijds ben ik het niet eens met de vakbonden voor zover ze weigeren te praten over het opschuiven van de pensioenleeftijd, of voor zover ze krampachtig vasthouden aan het idee van de stijgende koopkracht. De samenleving verandert, dus is het logisch dat we ook ons welvaartsmodel (uit de jaren ’60) durven herbekijken. Altijd meer verdienen en dus een steeds grotere ecologische voetafdruk creëren is geen duurzame weg.  Hier heb ik de indruk dat de vakbonden mee het systeem van overconsumptie, overproductie met bijhorende milieuschade in stand houden.

Zelf geloof ik dat we moeten beseffen dat het onmogelijk is de ‘taart’ verder te laten groeien. Maar dat we vooral moeten nadenken over het eerlijker verdelen van de ‘taart’. Dat wil zeggen dat we arbeid anders kunnen verdelen, je kan meer mensen tewerkstellen met een 30 uren week. Tegelijk moeten we dan bereid zijn in te leveren op inkomen (en te winnen op levenskwaliteit). En voor de duidelijkheid, ik heb het niet over de 15% van de Belgen die nauwelijks rondkomen, de strijd tegen armoede verdient veel meer aandacht dan de strijd voor het behoud van een AA rating.  Ik heb het ook niet enkel over de 10% rijksten die nu vaak de zwarte piet krijgen toegeschoven. Natuurlijk moeten de mistoestanden daar worden aangepakt. Maar laat ons toch ook vooral naar onszelf kijken.

Er is een grote groep mensen die een eigen huis en een spaarpotje hebben. Gezinnen met goedgevulde koelkasten (waarvan af en toe een deel in de vuilnisbak verdwijnt), mensen die regelmatig een vliegtuigreis maken en die kopen waar ze zin in hebben. Het gaat dus ook over vele arbeiders en bedienden die (mede dankzij de vakbonden) de voorbije dertig jaar een steeds grotere welvaart hebben, en het nu vanzelfsprekend vinden dat deze verworven (en niet-duurzame) levensstandaard eeuwig kan blijven duren.

Vanuit ethisch standpunt is het niet te verdedigen dat onze levensstijl zorgt voor armoede op andere plaatsen in de wereld én tegelijk de toekomst van onze kleinkinderen op het spel zet. Als we bereid zijn daar iets aan te doen zullen we (de gemiddelde welstellende Westerling)  moeten inleveren.  We hebben de grenzen van wat de planeet aan kan al lang overschreden en krijgen de rekening gepresenteerd. De discussie van vakbonden en werkgevers gaat echter om wat we moeten doen om onze levensstijl te bewaren. Die verwoestende levensstijl in vraag stellen doen geen van beiden.

Wat ga ik doen maandag? Niet staken, maar ook geen activiteiten uitvoeren waarmee ik geld verdien. Ik ben uitgenodigd om in de Vooruit het gesprek aan te gaan met voor- en tegenstanders van staken. Daar willen ze van de stakingsdag een dialoog dag maken.  Daarbij hoop ik het gesprek wat in de richting van de bredere vragen te sturen. Dus nog een tip voor maandag, je kan kankeren op de bedrijven en de regering, of je kan kankeren op de stakers, maar je zou ook met andere mensen een gesprek kunnen aangaan. Wat soort wereld willen we nu eigenlijk en ben ik bereid daarvoor iets op te geven (of er iets aan bij te dragen?).

30-uren-week

Ik schreef hier enkele dagen geleden al over het artikel van Joke Hermsen over het ideaal van de 25 uren week. Gisteren heb ik workshop gevolgd rond ‘visual harvesting‘. Bedoeling van de dag was stil te staan bij het voorbije jaar en een visualisatie te maken voor het komende jaar. Wat me toch doorheen de oefening duidelijker is geworden dat ik het ‘genoeg’ principe niet enkel wil toepassen in mijn levensstijl, maar ook wat werken betreft.

Vorig jaar heb ik gemiddeld 35 uur per week gewerkt (maar ik was per week ook 11 uur onderweg!).  Daarbij zijn natuurlijk de vakantieweken niet meegerekend. Het aantal uren laten zakken naar 25 uur zal niet realistisch zijn, maar ik wil dit jaar toch mikken op 30 uur (en dan ook iets minder onderweg zijn). Dat wil zeggen soms wat efficiënter werken (bijvoorbeeld niet de hele tijd mail en facebook laten open staan), maar ook meer nee zeggen (dus volgend jaar minder lezingen dan in 2011), en waar mogelijk wat dichter bij huis werken. Zone dertig wat werk betreft dus.

De essentie van het verhaal is natuurlijk niet het minder werken maar  vooral de ruimte en tijd die daardoor vrij komt. Tijd om te niksen, tijd om door te brengen met vrienden, met mijn kinderen, tijd om wat meer contact te hebben met de buren, tijd om wat meer groenten te kweken of eens terug zelf brood te bakken, tijd om te lezen, om verhalen te vertellen om met mensen in gesprek te gaan, tijd om te wandelen, andere tijd dus.

En om er meteen goed aan te beginnen ga ik 2012 starten met een weekje vakantie. Samen met de kinderen ga ik (met de trein) naar Praag, ons even onderdompelen in cultuur, geschiedenis en natuur.

Een blik op de toekomst

Nog een dikke week, en mijn zes maanden loopbaanonderbreking zijn voorbij. Dit ging wel bijzonder snel, moet ik zeggen. Ik kreeg al vele keer de vraag hoe het nu verder gaat. Stop ik met LIM leven? Ga ik terug over naar de orde van de dag en wordt ik weer de gemiddelde consumptie-Belg?

Neen, dus. Om mijn voetafdruk correct te kunnen meten moet ik alvast 12 maanden doorgaan met mijn experiment. Dus ben ik nog maar halverwege. Anderzijds kan ik niet blijven leven van de uitkering die verbonden is aan de loopbaanonderbreking. Dus vanaf 1 (in realiteit 4) november ga ik terug aan de slag. Ik ga weer werken bij Ecolife (in Leuven dus), en zal me bezighouden met een aantal projecten rond ecologische voetafdruk en interne milieuzorg. Door het veranderen van mijn levensstijl de voorbije maanden merk ik wel dat ik minder geld uitgeef. Dus ik gok erop dat ik met een job van 50% wel min of meer rond kom. De resterende tijd kan ik me dan verder concentreren op het Low Impact project. Er komen nog wel wat lezingen en andere activiteiten. In deze tweede fase kom ik dus wel wat dichter bij de situatie de werkende mens, en krijgt mijn experiment een wat realistischer uitzicht. Goed leven met een kleine voetafdruk én uit werken gaan. Als dit ook lukt dan ziet het er goed uit, zowel voor mezelf als voor de planeet. Ik hou je zeker op de hoogte.