eindejaar


De laatste dag van 2009. Overal lijstjes en uitzendingen over de gebeurtenis, de man, de vrouw, de flop en de grap van het jaar. Met het gevaar de indigestie nog wat te vergroten hierbij ook mijn bijdrage.

Het is niet makkelijk om van op voldoende afstand terug te kijken op het voorbije jaar. Het menselijk geheugen is beperkt en dan is er de neiging om vooral de meest recente gebeurtenissen te onthouden. Om maar de zwijgen van de invloed van de media op ons beeld van het voorbije jaar. Daaruit blijkt dat het overlijden van een popster of een over het paard getild griepje het allerbelangrijkste waren.

Als ik naar de wereld en de gebeurtenissen kijk komen wel een paar dingen naar boven. De eerste zwarte Amerikaanse president,  waar ik nog steeds op vertrouw dat hij voor verandering kan zorgen, al is dat in Kopenhagen wat tegengevallen. Het overlijden van Jaap Kruithof. Een nieuwe Vlaamse minister voor milieu die nauwelijks weet waarover ze het heeft. De vele ellende in de wereld, zoals de aanhoudende conflicten in Congo, Jemen, Palestina, Irak.  Het feit dat er nu meer mensen zijn met overgewicht (1,2 miljard)  dan hongerigen(1 miljard). De gigantische geldstromen om de banken te redden, en de banken die ondertussen vrolijk verder doen met bonussen en dubieuze beleggingen. De grote aandacht voor het klimaatprobleem de voorbije maanden, de groeiende groep burgers die zelf kiest voor een andere manier van leven stemmen me hoopvol. Volgens sommigen is het binnen 100 jaar gedaan met de mensheid. Zelf geloof ik dat niet, er kan veel misgaan maar we zijn ook een taaie soort die als het echt dringend wordt misschien toch voor oplossingen kiest.

Als ik persoonlijk terugblik dan ben ik toch vooral dankbaar. Ik heb dit jaar heel veel kansen gekregen, bijvoorbeeld om mee te spelen in een theaterstuk, om tientallen keren mijn verhaal te doen aan verschillende groepen. Ik mocht samen werken met de gasten van Hou’t vast uit Lochristi, het Belgische kampioenschap energiefietsen organiseren. 100 kilometer lopen in de Hoge Venen. Veel mooie momenten. Dankbaar ook voor de vele nuttige tips en suggesties die ik heb gekregen, o.a. van de trouwe lezers van deze blog. Dankbaar om mensen die ik mocht ontmoeten, de jobs die ik kon doen. De kennis die ik meekreeg van boeken (o.a. Dieren Eten, Ondergang en de aarde heeft koorts), de films die een grote indruk op mij hebben gemaakt (zoals Home en The Age of Stupid) Dankbaar voor mijn goede gezondheid voor mijn twee fantastische kinderen. En dan is er nog de regen die uit de lucht valt en mijn regentonnen vult, de groenten waar boeren dagelijks voor werken, de zon die ook op koude dagen mijn woning wat warmer maakt, kortom te veel om op te noemen.

Ik heb dit jaar trouwens ergens gelezen of gehoord dat dankbaar zijn een zeer krachtige manier is om gelukkiger te leven. Dagelijks enkele minuten stil staan bij dingen waar je dankbaar voor kan zijn is het trucje. Probeer maar eens uit…

tijden van schaarste


Terug thuis na twee dagen Amsterdam met Marieke. Zij mocht het programma kiezen en zo we zijn terecht gekomen in het Anne Frank huis en het Verzetsmuseum. Er zijn vrolijker plaatsen om naartoe te gaan, maar tegelijk is het o zo belangrijk dat we regelmatig herinnerd worden aan dit stuk van onze geschiedenis. Het blijft onvoorstelbaar wat mensen andere mensen kunnen aandoen, en ook onze kinderen moeten deze verhalen kennen.

In het Verzetsmuseum is er heel wat te zien over het dagelijks leven in tijden van schaarste. Gewone fietsbanden waren niet meer te krijgen dus maakte men fietsen met houten wielen of met een wiel van een step (zie foto) Radio’s werden verboden dus knutselde men allerhande ontvangers in elkaar in sigarenkistjes. Vlees was erg zeldzaam dus de overheid gaf boekjes uit over ‘hoe vlees vervangen in een gezonde maaltijd’. De internationale handel was zo goed als stilgevallen (behalve voor wapens), en dus heel wat dagelijkse producten zoals koffie en thee verdwenen van het menu. In de plaats kwamen allerhande surrogaat producten op de markt. Voor gewoon wegverkeer was er geen benzine meer. Dus namen de mensen het openbaar vervoer en de fiets, riksja’s deden terug hun intrede. Voedsel was schaars en steeds meer producten gingen op de bon. Melk, meel, kousen, zeep. En blijkbaar vonden de meeste mensen het normaal dat in tijden van schaarste de overheid toeziet op een eerlijke verdeling…

Eenzelfde periode zullen we hopelijk niet meer meemaken, maar schaarste, met name van olie is wel mogelijk. Wellicht zullen een aantal producten die we nu dagelijks in de supermarkt kunnen kopen niet meer voorhanden zijn of een stuk duurder worden. Het nemen van de auto, laat staan het vliegtuig voor een vakantietrip zal  misschien onmogelijk worden. En misschien zal de overheid ook moeten overgaan tot het rantsoeneren van wat schaars is, bijvoorbeeld van CO2 uitstoot. Het idee is al helemaal uitgewerkt door David Fleming, iedereen krijgt een rantsoen van een beperkt aantal units CO2 uitstoot en moet daarmee verder. (het boekje is hier gratis down te loaden) Geen idee of het ooit zo ver komt, maar wie nu al zijn onafhankelijkheid van olie kan verminderen doet in elk geval een goede zaak.

Verder was Marieke vooral onder de indruk van de vele fietsen, het mooie Tropenmuseum, de gigantische koopjesdrukte, de lengte van sommige Nederlanders en het bijna ontbreken van hondepoep op de stoep.

even afwezig


twee dagen met Marieke naar Amsterdam, dus geen berichtjes vandaag en morgen. Op de laatste dag van het jaar mag je een verslagje verwachten…

de Panne in Oostende


Traditiegetrouw breng ik met de kinderen  enkele dagen door bij ons moeke in Oostende. We gaan dan ook altijd eens wandelen langs het strand. Maar er was vandaag veel meer volk te vinden in de winkelstraten. Ontelbare winkelende mensen, op zoek naar kadootjes voor zichzelf en anderen.  Met 4,5 miljoen elektronische betalingen op een dag is vorige woensdag trouwens alweer een record gebroken. Op zo’n moment is de crisis ver weg blijkbaar. Daarom is de hele kerstperiode ook zo dubbelzinnig. Mensen laten wel eens hun goed hart zien bvb voor Music for Live, maar tegelijk wordt er zoveel geconsumeerd en weggegooid dat het hemeltergend is.  Maar dit geheel terzijde dus.

Wij dus in Oostende, en kijk, wat gebeurt terwijl we naar een DVD zitten te kijken van Catweazle (een televisiereeks uit mijn kinderjaren over de échte Low Impact man), en ineens valt de elektriciteit uit. Niet alleen in het appartement van ons moeder, maar ook in het park hier vlakbij en de helft van de straat. Ze hebben hier in het parkje een aantal trappers staan die als energiefiets zouden kunnen gebruikt worden (zie foto), maar jammer genoeg zijn die bedoeld om de ietwat oudere bevolking van de stad wat lichaamsbeweging te bezorgen en niet om groene energie op te wekken.

Soit. We zaten dus zonder elektriciteit, de kinderen keken even sip, want TV kijken is nu een van de zaken die ze graag bij oma doen want thuis hebben ze geen TV. Toen Adam ook besefte dat hij zijn PSP niet kon opladen was snel duidelijk hoe afhankelijk we zijn van stroom. Geen kopje thee, geen verwarming meer (want de pomp van de CV werkt niet meer), geen lift en zelfs geen mogelijkheid om de deur te openen via de parlofoon. Maar het duurde geen tien minuten alvorens de kaarsjes op tafel stonden en we Rumicup aan het spelen waren. Ook het avondeten, simpele boterhammen, smaakte beter in het schemerdonker. De panne heeft ongeveer anderhalf uur geduurd, jammer genoeg niet lang genoeg om de uitzending van De Kampioenen te verhinderen…

de LIM kerstboodschap…


(hieronder een opinie die ik naar enkele kranten heb gestuurd, maar (voorlopig) nog niet is gepubliceerd. Kan ook wel dienstdoen als kerstboodschap vermoed ik…

Laten we niet gelaten wachten op wonderen.

Zo, dat hebben we dan weer gehad. Heel veel schoon volk bij elkaar daar in Kopenhagen, veel gepraat, veel media-aandacht voor het klimaat, en uiteindelijk geen akkoord.  Over de redenen van de mislukking en de politieke en andere gevolgen zal nog genoeg inkt vloeien.  Daarom wil ik even een paar dingen in een ander perspectief plaatsen.

1. Vergeet (even) de CO2 uitstoot.

Natuurlijk is de opwarming van de aarde door de mens een gigantisch probleem met verregaande gevolgen voor miljoenen mensen (vooral in het Zuiden), natuurlijk moeten we alles doen om de uitstoot te verminderen. Natuurlijk moeten er snel bindende maatregelen komen om tot  liefst 90% minder uitstoot te komen in 2050. Toch is de fixatie op CO2 niet zonder gevaar.

Wat als binnen 5 of 10 jaar technieken op de markt komen die erin slagen CO2 op te vangen en op te slaan onder de grond? Er wordt nu al veel geïnvesteerd in dergelijke methodes, voorlopig met weinig succes, maar stel dat het lukt? Hoe groot zal de verleiding niet zijn om dan terug te keren naar het huidig model van productie en consumptie? En hoe snel lopen we dan tegen andere muren aan, zoals die van de piek-olie of de uitputting van de visbestanden? De uitdaging waar we voor staan is groter dan het beperken van de uitstoot van emissies.

2. Vergeet het geloof in technologische wonderen

Er zijn er nogal wat die beweren dat we het probleem wel opgelost krijgen met de vergroening van de economie. Maak groene producten aantrekkelijk, zorgt dat je afval voedsel wordt, vervang de huidige wagens door elektrische wagens, ga in een passiefhuis wonen, kies voor groene stroom en het komt in orde. Vooreerst moeten we beseffen dat dit misschien wel een oplossing kan zijn voor een kleine – welstellende – minderheid, maar dat deze toepassingen op mondiale schaal niet haalbaar zijn. Nog belangrijker is de ondertoon van deze denkrichting. Namelijk; het is mogelijk om verder te doen zoals we bezig zijn, als we de meest vervuilende onderdelen van ons systeem maar  vervangen. Ons hele model is onduurzaam, en dat krijg je niet opgelost door enkele onderdelen te vergroenen.

3. Vergeet de kleine stapjes

We hebben het weer vaak gehoord de voorbije weken. Doe de kraan dicht als je de tanden poetst, neem vaker de fiets en was op 30 graden. Allemaal kleine stapjes, die niet veel moeite kosten en die het probleem zullen oplossen als we dit allemaal doen. In tegenstelling tot De Decker – zalig de armen van geest -vind ik het wel belangrijk mijn kinderen te leren geen drinkwater te verspillen, maar tegelijk moeten we realist zijn. Als we kiezen om kleine stapjes te zetten zullen we alleen kleine veranderingen zien. Ik heb de voorbije weken ontelbare Vlamingen en BV’s horen verklaren dat ze wellicht een te grote voetafdruk hebben, maar toch wel hun best doen want ze sorteren hun afval of hebben net een spaarlamp gekocht. Als we de grote dingen niet aanpakken zijn de kleine stapjes vooral goed om het geweten te sussen.

4. Vergeet de mantra ‘goed voor het milieu, goed voor de portemonnee’

Ik sta nogal  huiverig tegenover alle goedbedoelde campagnes met tips die “goed zijn voor het milieu en je financiën”.  Ik weet dat geld een belangrijke rol speelt. De beste maatregel om autogebruik te ontmoedigen is een fikse stijging van de benzineprijzen (zoals in de zomer van 2008). Toch moeten we goed beseffen dat dit hoort bij het ‘oude denken’. Je doet dingen enkel omdat ze financieel of materieel voordeel bieden. Het is precies die manier van denken die de voorbije decennia voor een enorme groei heeft gezorgd, maar ook voor gigantische ongelijkheid, voor een aanslag op de planeet en voor de financiële crisis. Als we  de juiste dingen enkel doen omdat ze materieel beloond of bestraft worden dan handelen we zoals de honden van Pavlov die reageren op externe stimuli. En dan vrees ik dat het duurzame gedrag verdwijnt zodra de beloning of de straf wegvalt.

5. Stop met de excuses

Als Kopenhagen iets heeft opgeleverd dan is het wel opnieuw een sterk argument voor wie niks wil doen. Tot in den treure was de voorbije weken te zien hoe ‘de man in de straat’ reageert.  “Dat ze eerst de industrie aanpakken”  “Ja maar, die vrachtwagen zal wel meer uitstoten dan mijn terrasverwarming” “ Tja, ik mag toch ook eens gaan skiën, trouwens de politici nemen ook het vliegtuig”. Als een bende kleine kinderen struikelen we over elkaar om toch maar een zondebok te vinden. Leterme en Magnette doen het ons netjes voor; “ja, wij willen wel, maar de Chinezen zijn er niet klaar voor”. Ter opfrissing hieronder een fragment van een rapport van het Rekenhof  over  het Belgisch klimaatplan (juni 2009): Op federaal niveau bestaat er geen federaal klimaatplan. Er is geen precieze omschrijving van de maatregelen en de kost ervan. De doelstellingen in termen van CO2-reductie zijn niet onderbouwd of ontbreken. Er is geen afdoende rapportering en vooralsnog is er geen evaluatie van het federale klimaatbeleid. Wellicht  is ook dit de schuld van de Chinezen.

6. Het feestje is over

Blind geloof in technologie, doorschuiven van verantwoordelijkheid, het geweten sussen met kleine acties of zelfs het ontkennen van de problemen. Het zijn allemaal begrijpelijke reacties. Alleen brengen ze ons geen stap verder. Hoe lastig ook, we moeten de draagwijdte van het probleem erkennen.  Het gaat niet enkel over de opwarming van aarde.  Het gaat over het falen van een maatschappijmodel. Meer dan een miljard mensen hebben honger, het ontbreken van een klimaatverdrag zal deze groep nog doen groeien. Onze biodiversiteit gaat snel achteruit, we nemen grote risico’s door het  blijven vernietigen van bossen en vervuilen van oceanen. Conflicten over water en energie worden onvermijdelijk. De bevolkingsgroei maakt alle problemen nog prangender. (En ook de milleniumdoelen die met veel poeha werden gedeclareerd zullen niet gehaald worden)

De kern van de zaak is dat we de voorbije veertig, vijftig jaar een ongekende groei hebben gekend. Een kwart van de wereldbevolking heeft daar de vruchten kunnen van plukken. De prijs hiervoor is betaald door het milieu en door de drop-outs in onze samenleving en in het Zuiden. Dit feestje kan niet blijven duren, dit is niet duurzaam. Trouwens, onze constante groei maakt het leven niet beter. We leven in het land met het hoogste aantal zelfmoorden en de hoogste consumptie van antidepressiva in Europa.  We slagen er niet in onze asielzoekers en daklozen op te vangen. Er is maar één conclusie mogelijk; de vrije markt economie gericht op materiële groei en ongebreidelde consumptie werkt niet. Wij worden er niet gelukkiger van, de wereldwijde ongelijkheid neemt dagelijks toe en de planeet gaat eraan ten onder. Een harde waarheid, logisch dat we liever op zoek gaan naar lapmiddelen of bij voorkeur de zwarte piet doorschuiven naar anderen.

7. De eerste stap zet je zelf

De volgende jaren staan we individueel en als samenleving voor de keuze. Gaan we verder op de gekozen weg , richting afgrond? Of grijpen we de gelegenheid aan om eens goed na te denken over welke waarden we belangrijk vinden. Welk soort samenleving we willen? Als de huidige keuze voor individuele materiële verrijking vooral zorgt voor verzuurde, verwende en egoïstische burgers, is er dan geen alternatief mogelijk?

Ik zie rond mij meer en meer mensen die door hebben dat streven naar meer een heilloze weg is. Ik krijg wekelijks mails van mensen die kiezen om te leven met minder, en daardoor meer zijn.  Anderhalf jaar geleden ben ik gestart als Low Impact man uit bezorgdheid voor de planeet. Nu doe ik ermee verder uit eigenbelang. Ik werk nu minder, ik verdien minder, ik bezit minder. Ik eet geen vlees, ik gebruik geen auto en geen vliegtuig. Maar kijk, ik heb een gezonder, vrolijker en socialer leven dan voorheen (en mensen die me kennen weten dat ik niet in de Middeleeuwen leef).

De belangrijkste knop die we moeten omdraaien is niet die van de thermostaat. Het is een knop in ons hoofd waardoor we onze visie op welzijn en geluk aanpassen. Waardoor we de juiste dingen gaan doen om ethische redenen, omdat we ze rechtvaardig vinden én omwille van eigenbelang.  We hoeven  daarom niet te wachten tot politici eindelijk hun verantwoordelijkheid opnemen.

Tot slot, mijn top vijf van klimaatacties: erken de ernst van het probleem/ informeer jezelf/ verklein je impact en vergroot je geluk/praat erover met anderen/ kies moedige politici

opwarming van de aarde


Dit kan je nu wel letterlijk nemen. Op verschillende velden zijn namelijk voetbalwedstrijden aan de gang, en nu hoor ik op de radio dat daarvoor in die voetbalstadia veldverwarming is aangelegd. Ja, u leest het goed, daarmee wordt ongeveer 8 000 vierkante meter aarde per wedstrijd letterlijk verwarmd.  Daarnet hoorde ik dat de veldverwarming in Westerlo al 9 dagen aan een stuk opstaat, wat ongeveer 4 500 euro kost. Als dit een elektrische verwarming is dan spreken over ongeveer 26 000 kWh om 90 minuten te kunnen voetballen. (het zou ook kunnen dat zo’n veldverwarming op stookolie werkt, maar het blijft gigantisch veel natuurlijk).

Eén wedstrijd komt overeen met evenveel energie om 8 gezinnen een jaar lang van elektriciteit te voorzien (of 100 LIM gezinnen).  Neem daarbij de alomtegenwoordige terrasverwarming op dit ogenblik en het ziet er naar uit dat de opwarming van de aarde niet snel genoeg kan gaan. Eèn zo’n toestel verbruikt evenveel energie als nodig om een goed geïsoleerd huis te verwarmen. Nu de politieke wereld beslist heeft om voorlopig geen actie te ondernemen gooit de middenstand en de voetbal meteen alle remmen los.

Misschien kunnen ze aanbieden om die verwarmde velden te gebruiken om de daklozen op te laten kamperen? Dat is toch ook win-win dan?

Tot slot: via deze link kan je me nog eens in een debat aan het werk zien, deze keer in het Nederlands en zonder onderbrekingen. Klinkt toch wat beter vind ik zelf.


Voor de Facebook leden, er is een nieuwe snel groeiende facebookgroep ‘100 million voices of shame to our world leaders for failing in Kopenhagen’. Doe mee en laat ook je stem horen en roep andere mensen op hetzelfde te doen.

blijf je informeren over wat je kan doen.