winstmaximalisatie is rationeel?


Gisteren mocht ik ook mijn zegje doen op het debat rond ‘stadslandbouw’ georganiseerd door Stujardin, een initiatief van Gentse studenten om iets te gaan doen rond lokale voedselproductie. Naast een aantal debatten start de groep ook met een studentenmoestuin van 100 vierkante meter.

Het eerste deel van het debat ging over de mogelijke functies van voedselproductie in de stad. Daar kwamen achtereenvolgens aan bod; de ‘educatieve functie’, om mensen terug te verbinden met het voedsel dat ze eten en zo meer respect te genereren voor voedsel en voor het ritme van de natuur. Daarnaast kan het werken in een moestuin zeker een ‘recreatieve functie’ hebben en zelfs een ‘sociale functie’ als buurtbewoners samen stukjes grond gaan bewerken. In kader van de aanpassing aan klimaatverandering en met name mogelijke hitteperiodes kan meer groen in de stad ook zorgen voor verkoeling, de ‘adaptatie functie’ dus. Over de ‘economische vertikaaltuinierenfunctie’ was wat minder eensgezindheid. Iedereen beseft dat het niet mogelijk is een volledige stad te voeden op het grondgebied van de stad zelf, maar wellicht moet het toch kunnen om enkele procenten van de eigen noden te produceren. Met high-tech oplossingen als voedseltorens, hydrocultuur en aquaponics (hierbij wordt vis en groenten gekweekt in een gesloten systeem) wellicht nog wat meer. Voor het verhogen van ‘biodiversiteit’ in de stad kan voedselproductie tevens een positieve bijdrage leveren. Verder heeft lokale productie ook een ‘duurzame functie’ als via stadslandbouw er een vermindering is van de voedselkilometers, de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en het verminderen van de milieudruk die het gevolg is van ons huidig voedselsysteem. Tenslotte bleek ook dat stadslandbouw een ‘politieke functie’ kan hebben. Dit door te produceren buiten het dominante commercieel systeem, door zelf voedsel te telen en te verwerken, door voedselproductie terug uit het kapitalistisch model te halen.

Wat dat laatste betreft had ik toch een meningsverschil met Xavier Gellynck, een landbouwecononoom van de UGent. Hij vond dat een aantal mensen rond te tafel te veel vanuit emoties reageerden en stelde dat ons huidig voedselsysteem toch een erg efficiënt en rationeel systeem is waardoor het lukt onze bevolking ruimschoots te voeden. Toen ik vroeg om uit te leggen wat er rationeel is aan een systeem waar een derde van het voedsel wordt weggegooid, waar bijna een miljard mensen te weinig eten hebben en 1,2 miljard last heeft van obesitas, waar ontbossing en methaanproductie nefaste gevolgen hebben voor het klimaat en waar watervoorraden en bodem onherstelbare schade oplopen door de grootschalige productiemethodes was het antwoord dat het inderdaad logisch en rationeel is vanuit het oogpunt van winstmaximalisatie. En dit is nu eenmaal het leidend principe in onze wereld.

Een eerlijk antwoord in elk geval, wat impliceert dat zolang winstmaximalisatie als rationeel wordt gezien al de rest moet wijken. Ik hoop dus dat de studenten in de zaal begrepen hebben dat het over veel meer gaat dan tomaten kweken in pet-flessen. Het gaat uiteindelijk om het in vraag stellen van een verwoestend voedselsysteem en het lokaal opbouwen van alternatieven. Voedsel kan dus een belangrijke rol spelen in de noodzakelijke transitie. De keuze voor wat je eet is dus meer een meer een politieke daad.

 

Advertenties

7 Reacties

  1. Dat is inderdaad de essentie van het verhaal hé. Wat is de maatschappelijke functie van de landbouw?
    Volgens mij is dat:
    op een duurzame manier voedsel produceren voor de lokale bevolking. En dat met respect voor de natuur, leefmilieu, maatschappij, …. En graag ook het onderhoud van kleine landschapselementen meenemen in het verhaal en zo…..
    Maar als ik het verhaal van de Boerenbond hoor, dan is het een verhaal van economisch belangrijke sector als het hen zo goed uitkomt. En het verhaal van strategisch belang (lokale voedselvoorziening) als dat hen wat beter schikt.
    In mijn ogen, als ze kiezen voor het economische verhaal, dan moeten ze hun verliezen ook niet afwentelen op de maatschappij. Als ze vergissingen gemaakt hebben, tegenslagen hebben, …. dan moeten ze maar failliet gaan en plaats maken voor anderen in die economische logica.
    Maar ik zie de landbouw liever los van die economische logica!

    • Hoewel ik het grotendeels met je eens ben, hoeft wat mij betreft landbouw niet noodzakelijke een lokaal gebeuren te zijn. Als men er in slaagt op een sociaal eerlijke, duurzame, … manier landbouw te creëren waar voedsel wel wordt getransporteerd (over lange afstand), dan vind ik dat best ok. (Wat is overigens ‘lokaal’?)
      Vergeet niet dat als men echt lokaal wil eten, men het gebruik van heel wat producten (vele kruiden, rijst, …) wel kan vergeten.
      Ook is het zo dat lokaal in verwarmde serres gekweekt een slechtere milieu-impact kan hebben dan voedsel elders in volle grond gekweekt maar (met boot) over grotere afstand vervoert.

      Is trouwens duurzaam niet per definitie met respect voor de natuur, leefmilieu, maatschappij, ….?

      • Lokaal is inderdaad een rekbaar begrip.
        In mijn ogen is het OK om producten die lang bewaren en goed transporteerbaar zijn (bijvoorbeeld rijst, en transport liefst per schip, spoor, …) over langere afstanden te vervoeren. Maar tomaten uit spanje of vers fruit dat per vliegtuig van de andere kant van de wereld moet komen is niet “kosjer”.
        En duurzaam is een zeer breed begrip, dat voor verschillende mensen iets anders kan betekenen, vandaar dat ik mijn definitie wat explicieter heb omschreven.
        Groenten en fruit worden natuurlijk ook best in het juiste seizoen geconsumeerd. Heb hier vorige week nog een aangeboden aardbei geweigerd, ik vond het onverantwoord om in de winter aardbeien te eten (meestal zijn die ook niet echt lekker).

  2. Inderdaa Steven. Mijn ervaring met economische discussies (*) heeft me echter geleerd dat je hen, enkele visionairen buiten beschouwingen gelaten, enkel kan overtuigen met economische argumenten (liefst nog in de heel enge zin).

    In dit kader wil ik zeker volgend argument aanrijken: de speculatie over graan waarin oa. Goldman Sachs een belangrijke rol gespeeld heeft. http://graduateeconomist.wordpress.com/2013/01/23/goldman-sachs-food-speculation-turns-global-hunger-into-wall-street-profit-common-dreams/ . Zelfs als dhr Gellynck het voedselsysteem definieert als de ‘productie, logistiek en marktwerking’ (want daar houdt het voor de meeste economen op), dan nog kan je een dergelijk mechanisme toch moeilijk ‘efficiënt en rationeel’ noemen. Om van het ethische aspect nog maar te zwijgen.
    Tegelijk is het wel weer een voordeel voor kleinschalige landbouw: ik zie Goldman Sachs nog niet onmiddellijk speculeren met de prei, sla, patat en wortelen die onze moestuintjes voortbrengen.

  3. […] las net een een interessant stukje op low impact man over het nut van stadslandbouw, en de  functies daarvan, waarvan ook de […]

  4. Leuke documentaire over stadslandbouw:

  5. Winstmaximalisatie is niet alleen niet ‘rationeel’, maar gebaseerd op een utopisch denken waarbij een aantal ‘aannames’ worden gedaan het funtioneren en handelen van de mens. Net zoals het Marx geen psycholoog was, zijn de godvaders van het kapitalisme evenmin. En daarmee zulllen beide systemen nooit ‘werken zoals voorzien en te voorspellen’. Door reële variabelen uit een ideologisch of ander denkkader weg te laten , praat het ook het meest irrationele nog aan elkaar. Bovendien is het intellectueel oneerlijk om een ‘leidend principe’ niet in vraag te stellen wanneer blijkt dat het niet doet wat het voorspelt te doen. Typisch voor ‘vakidioten’ , ook academische, is dat zij ten dienste staan van een welbepaalde ‘tak van sport’ en angstvallig vermijden om systemisch te kijken. Waarom is er geen ruimte (meer) voor fundamenteel onderzoek, zonder quasi onmiddellijke economische return? Omdat dan op een academische manier een aantal ongemakkelijke waarheden op systemisch niveau zouden worden beschreven… De mens is toch echt kampioen in liegen tegen zichzelf…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: