wildgroei of wildbreien?


WildgroeiOp vraag van uitgeverij  Zwerk doe ik mee aan een zogenaamde ‘blogtournee’. Dit wil zeggen dat een aantal bloggers (in dit geval tien) elk om beurt een stukje schrijven over een nieuw boek.  Aangezien zo’n tournee bijzonder Low Impact is ga ik graag in op de uitnodiging. Ik voel me zelfs vereerd als enige Belg aan deze tournee deel te kunnen nemen.

Het gaat over een stevige kanjer van ruim 400 bladzijden met de titel ‘Wildgroei’ en de ondertitel ‘Overbevolking en de ontwrichting van milieu en samenleving’.  De cover (en de achterflap) maken heel duidelijk wat de centrale stelling is van Rob Hengeveld; we zijn met te veel.

Er zijn ondertussen heel wat publicaties over specifieke problemen zoals klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit of het uitgeput geraken van grondstoffen. Hengeveld slaagt er in al deze domeinen te bundelen en voegt er vaak nog een historische en natuurkundige laag aan toe. Voor mensen wiens leefwereld beperkt is tot shoppingcentra en vliegreizen zal dit boek vakkundig de droom-van-altijd-meer-en-beter aan diggelen slaan. Al vrees ik dat deze mensen al na enkele bladzijden ophouden met lezen. Het geschetste beeld van de situatie van de planeet is dan ook bijzonder deprimerend.

Daarbij krijg ik het gevoel dat Hengeveld net iets te hard probeert zijn centrale stelling te bewijzen. Zelfs al geeft hij aan dat energiegebruik, vleesproductie en watergebruik sneller groeien dan de bevolking,  hij blijft elk hoofdstuk afsluiten met de conclusie dat de bevolkingsgroei de motor van is van alle vormen van uitputting en vervuiling. Ik ben het er mee eens dat de groeiende bevolking een versnellende factor is voor de milieu-uitdagingen, maar het economisch en financieel systeem gebaseerd op groei en rente blijft hier grotendeels buiten beeld. Concreet is de bevolking de voorbije 50 jaar met een factor 2,4 toegenomen, en de milieubelasting per hoofd met een factor 3. Dan is toch duidelijk wat het zwaarste doorweegt.

Doorheen het boek stelt Hengeveld dat we op een humane manier de bevolkingsaantallen moeten verminderen, bij voorkeur tot ongeveer 1 miljard zielen. Tijdens het lezen was ik dan ook benieuwd welke methodes hiervoor zouden worden voorgesteld. Maar na het omslaan van de laatste pagina wordt het duidelijk. Rob Hengeveld wil alleen het probleem aankaarten en biedt geen concrete pistes om het aan te pakken. Toch wel jammer na het doorworstelen van 400 pagina’s kommer en kwel.

De belangrijkste vraag die na het lezen van dit boek bij mij naar bovenkomt is: wat moeten we met zo’n verhaal? Wat gaan lezers doen als ze de deprimerende hoeveelheid problemen hebben doorworsteld en niet echt een aanzet tot mogelijke oplossingen aangereikt krijgen? Gaan ze, voor zover mogelijk, beslissen om dan maar zelf geen kinderen meer op de wereld te zetten? Gaan ze plots hevig actie voeren om bevolkingsvermindering te bepleiten? Of is de kans niet groter dat ze met een diepe zucht de Ikea catalogus bovenhalen en snel wat spullen kopen nu het nog kan?

Met alle respect voor het titanenwerk van Rob Hengeveld, dit is voor mij een zoveelste ‘vijf voor twaalf’ boek dat eerder zal leiden tot apathie en moedeloosheid. Het is zelfs een goed argument voor al wie onbeperkt wil consumeren en vervuilen want ‘het is toch de schuld van de groeiende bevolking’.

Wellicht is dit niet echt de bedoeling van een blogtournee maar een aanrader zou ik het boek niet noemen, tenzij je je nietsvermoedende overconsumerende schoonbroer (zwager) eens flink wil laten schrikken. Zelf denk ik dat de tijd van de alarmkreten voorbij is –  ze halen toch niks uit. Het is eerder tijd om uit de depressie te stappen en in het volle besef van de hachelijke situatie waarin we ons bevinden aan de slag te gaan. Duizenden mensen in België en Nederland kiezen elke dag voor een ander bewustzijn, andere waarden en een ander gedrag. Ze starten met autodelen en tuinnieren, ze delen maaltijden en boeken met hun buren, ze investeren in coöperatieven of starten hun eigen bedrijfje, ze durven dromen van een rechtvaardige en duurzame wereld en ze beseffen dat we die enkel realiseren door elke dag de handen uit de mouwen te steken. Ze willen hun kinderen (en dat zijn er inderdaad best niet al te veel) andere verhalen vertellen.

Wheel-spun-___-a-yarnbomb-007Het lezen van Wildgroei kan een bijdrage leveren om de ernst van de situatie te onderstrepen, maar met een clubje vrienden een avondje Wildbreien zal misschien meer positieve energie opleveren.

De andere blogbesprekingen kan je de volgende dagen hier volgen:

Di 21 > eenbeetjegroener.blogspot.nl
Wo 22 > duurzaamnieuws.nl
Do 23 > kleanworldwide.nl
Vr 24 > lowimpactman.be
Ma 27 > thinkecodesign.nl
Di 28> mjvdl.com
Wo 29 > sargasso.nl
Do 30 > gelezengoed.blogspot.com
Vr 31 > elseboutkan.nl
Ma 3 > mariekedegroot.com
Di 4 > zwerkconnect.nl

7 miljard


Een dezer dagen is het zover, nummertje 7 miljard zal het licht zien. Exact kan men natuurlijk nooit weten hoeveel aardbewoners er zijn, volgens sommigen zijn de huidige cijfers onderschattingen, volgens ander zijn we met minder dan we denken. Hoe het ook zij, de groei van de bevolking is geen simpele kwestie, waar ik regelmatig vragen over krijg (en waarover ik al meer dan eens heb geschreven op deze blog). De vraag die ik meest krijg is ‘zijn we niet met teveel op de planeet?’

Laat ik toch maar beginnen met een minder bekende grafiek dan de hokeystick afbeelding die de exponentiële groei van de bevolking laat zien. Wat je hier ziet is de groeisnelheid van de wereldbevolking. De snelheid was het hoogste begin jaren zestig, toen ben ik geboren en was er een jaarlijkse groei van 2,2%. Dit tempo is in elk geval gehalveerd en nu zitten we aan een groei van 1,1% per jaar.  De verwachting is dat dit blijft dalen tot rond de 0,5% in 2050. Het goede nieuws is dus dat de groei niet zal blijven duren, en we wellicht ergens deze eeuw de piek bereiken (rond de 9 miljard).

Negen miljard mensen, is dit haalbaar? Tja het is afhankelijk van een heel simpele keuze. Zijn we bereid de levensstandaard van een gemiddelde Indiër aan te nemen, dan is er plaats voor 15 miljard mensen. Willen we echter leven zoals de gemiddelde Amerikaan dan is er maar plaats voor 1,5 miljard mensen. 9 miljard zit daar ergens tussenin, maar toch dichter bij de Indiër. Een andere optie is een wereld met een kleine groep geprivilegieerden die een hoge standaard (en impact hebben), en een grote groep sukkels die het met weinig moeten doen. Dat is de wereld van vandaag. Als iemand een goed argument heeft om deze situatie te verdedigen, laat maar komen.

De volgende dagen zal er wellicht heel wat te doen zijn over bevolking. Maar volgens mij is het probleem niet zozeer een kwestie van aantal mensen, maar vooral van hoe we de beschikbare bronnen eerlijk verdelen, rekening houdend met de grenzen van de planeet.

Wie rond het thema nog wat meer info zoekt, hier is een blog rond het idee van twee kinderen, de klok die tikt en een interessante site van het bevolkingsfonds van de Verenigde Naties.  Tenslotte nog een filmpje dat het probleem duidelijk maakt…

14 december 2026: 5,5 miljard plus één


Vorige week is Ajisa thuis geboren. In de caravan waar Adam en Elena al een tijdje samenwonen. Alles is goed verlopen en ik ben natuurlijk bijzonder blij dat ik niet enkel een kleinzoon heb, maar nu ook een kleindochter. Weer een reden voor een feestje.

Toch valt de geboorte samen met het moment dat er een stevige polemiek loopt rond bevolking. Hoe ziet de situatie er uit op dit moment? Toen de PC de wereld in zijn greep kreeg (2012) waren er net 7 miljard mensen op de wereld. (zie ook dit oude filmpje van National Geographic daarover)  De vooruitzichten waren dat we op weg waren naar 9 miljard in 2050. Maar deze prognoses hielden geen rekening met wat zou komen. De overstromingen, de droogtes, het nucleair conflict, de orkanen, de hongersnood, de nieuwe ziektes en conflicten rond voedsel en water hebben voor een forse terugval gezorgd. De levensverwachting is globaal met 7 jaar gezakt, maar ook het aantal geboortes begint weer toe te nemen. Er zijn stemmen om dit nu strikt te reglementeren.

Volgens de meest recente schattingen zijn er nu ongeveer 5,5 miljard mensen op de planeet. Honderden miljoenen mensen hebben de verschillende rampen dus niet overleefd. Slachtoffers zijn er niet enkel gevallen in de arme landen, maar de vroegere ‘westerse’ wereld kreeg zware klappen. Omdat de schrik er goed in zit dat een snelle groei van de bevolking tot nieuwe problemen zal leiden is er nu een sterke beweging ontstaan rond geboortebeperking.

Er is een brede consensus dat we best zouden streven naar een ‘nulgroei’, dat wil zeggen dat als elke vrouw maximum 2,1 kinderen krijgt we dan een stabiele wereldbevolking hebben van 5,5 miljard mensen.  Een aantal dat zeker haalbaar is als we kiezen voor een welvaartsniveau vergelijkbaar met de jaren zestig van vorige eeuw. De vraag is nu op welke manier deze doelstelling moet gehaald worden? Onderzoek toont aan dat het beste is ervoor zorgen dat vrouwen een goede opleiding krijgen, de gezondheidszorg voor iedereen toegankelijk is en er een vorm van sociale zekerheid voorhanden is.

De wereldregering is daarom bezig om een hele reeks maatregelen uit te werken. Zo zal elk land verplicht zijn twee maal zo veel te besteden aan onderwijs en gezondheidszorg dan aan defensie. Dat klink misschien logisch maar in 2010 gaf de US voor defensie bijna 20 keer meer uit dan voor gezondheid en onderwijs samen. Daarnaast moet het kindergeld – in de landen waar het nog bestaat – vanaf het derde kind dalen in plaats van stijgen. Landen die te maken hebben met een zware vergrijzing (zoals Japan, Zuid-Korea en Rusland) wordt gevraagd dit aan te pakken met migratie eerder dan met het stimuleren van de geboortecijfers.

Geen simpele oplossingen dus, want er moet een evenwicht gevonden tussen de individuele kinderwens, de mondiale ongelijkheden en de draagkracht van de planeet. Als het plan uitgevoerd zal worden dan heb ik in elk geval recht op 4,4 kleinkinderen in totaal. Daar zal ik al mijn handen aan vol hebben.

8 augustus 2015: 55 jaar


Vandaag wordt ik 55 jaar, dat begint al te tellen. Vanavond is er een klein feestje voor de familie, de vrienden en enkele buren. Zoals ondertussen algemeen gangbaar is zullen mensen geen cadeautjes meebrengen, maar gewoon iets om te eten of te drinken. We zullen verhalen vertellen over vroeger, wellicht wat muziek maken en met een glas wijn naar de sterrenhemel kijken. Ik verheug me al op de lekkere zelfgemaakte gerechten die mijn gasten zullen meebrengen.

Ik heb meestal de gewoonte op mijn verjaardag eens terug te kijken naar het voorbije jaar, en het was een bewogen jaar. Jaren geleden schreef ik op deze blog over mogelijke scenario’s van een collapse en de risico’s zoals voorzien door het Wereld Economisch Forum. Ondertussen blijken we middenin de periode van verandering te zitten. Wat nu wereldwijd aan het gebeuren is door niemand voorspelt. En ook de volgende jaren zal de enige zekerheid zijn dat we in onzekerheid leven.

Ik ben blij en dankbaar dat mijn gezondheid nog prima is – ik loop nog elke week mijn 20 kilometer – en dat het goed gaat met mijn kinderen. Ik woon nog altijd op dezelfde plek, en ben dankzij de zonneboiler, zonnepaneel, de isolatie, de tegelkachel en kleine windmolen redelijk onafhankelijk voor energie. Ik verdien nog altijd mijn boterham (soms letterlijk) als zelfstandige. Het is allemaal bescheiden maar ik ben al een tijdje gewoon om goed te leven met minder. Op een pensioen reken ik niet echt meer, maar het heeft geen zin me zorgen te maken over de toestand binnen 10 jaar, als niemand weet hoe het binnen enkele maanden zal zijn.

Toen ik ben geboren waren er 3 miljard mensen op de planeet. Nu zijn het er iets meer dan 7 miljard. De voorspellingen dat de bevolking zal blijven groeien tot 9 miljard of meer worden nu bijgesteld. De combinatie van klimaatverandering, nieuwe epidemieën, oorlogen en hongersnood waar we nu mee te maken hebben blijkt een flinke rem te zijn op de bevolkingsgroei. Het is dan ook moeilijk om optimistisch te zijn in deze tijden. Toch merk ik dat de omstandigheden ons dwingen om anders om te gaan met elkaar en de planeet. Er is nog een lange weg te gaan, de hindernissen zijn gigantisch, maar ik geloof dat we op termijn in een duurzame en rechtvaardige samenleving terecht zullen komen. Of ik dit zelf nog zal meemaken is onzeker. Daarvoor zullen nog een reeks verjaardagen nodig zijn…

informatie


Vandaag mag ik drie keer mijn verhaal vertellen (twee keer voor personeel van de Artevelde Hogeschool, en 1 keer voor de Forum van Vlaamse Vrouwen in Drongen).  Zondagvoormiddag een korte inleiding op de bestuursvergadering van coöperatieve Beauvent en na de middag de bijzondere show  op de genoegdag in Tilburg.

Daar probeer ik dus op allerlei manieren bepaalde ideeën over te brengen. Informatie is daarbij een belangrijk element voor bewustwording. En de manier waarop die informatie gegeven wordt maakt een groot verschil. Neem nu dit filmpje van de Japanse kunstenaar Isao Hashimoto. Hij heeft in dit filmpje een overzicht van alle kernproeven in de periode 1945 – 1998. Het begint een beetje traag, maar als je blijft kijken dan wordt het steeds beklemmender om te zien wat we in die periode hebben uitgespookt.

Een ander soort filmpje van National Geografic gaat in op de bevolkingskwestie. Mooi gedaan natuurlijk.

Als afsluiter nog dit kort filmpje, waar je enkel cijfers (in Britse ponden) krijgt over uitgaven. Door de manier van presenteren worden sommige tegenstellingen wel heel duidelijk.

Eén ding zullen we later in elk geval niet als excuus kunnen gebruiken ‘ we wisten van niks’.

over sterven en geboren worden


In kader van vakantieregime ga ik me er vandaag makkelijk van af maken en vooral andere mensen aan het woord laten.

Ik wil eerst even aandacht vragen voor de site van Stijn Bruers. Het is een ex-collega, die bij Ecolife rekenwerk doet, maar ook reeds actie heeft gevoerd met de Sea Sheperd. Het laatste stuk op zijn site gaat over de kwestie van de bevolking, en sluit aan bij enkele recente reacties hier op mijn blog. Een stevig stuk met cijfers en argumenten en uiteindelijk goed nieuws!

Daarnaast een tekst van Marc Bontemps, huidig directeur van Ecolife die een paar kritische noten plaatst bij de recente aankondiging van de uitvaartsector over ‘Resomatie’ een zogenaamd milieuvriendelijker oplossing dan crematie. Ik geef hier het stuk van Marc weer:

Minister Bourgeois onderzoekt de vraag van de begrafenissector om overledenen te ‘resomeren’, of op te lossen in chemicaliën. Deze ‘ecologische methode’ zou een Europese primeur zijn.

Lijken in de grond begraven neemt vanuit ecologisch standpunt ruimte in beslag. Crematies gaan gepaard met hoog energieverbruik en CO2-uitstoot: zo’n 150kg CO2, een derde afkomstig van de brandstof, tweederde van het verbranden van lijk en kist. Toxische uitstoot van voornamelijk kwikdampen (afkomstig van tandvullingen) vormen een bijkomend probleem: crematoria zouden binnen kort verplicht worden om specifieke filters te plaatsen.

“Resomatie” komt er op neer dat het stoffelijk overschot in een bad bijtende soda wordt gelegd: de sterke base NaOH. De techniek werd enerzijds door een Canadees en anderzijds door een Schots bedrijf “Resomation Ltd” op punt gesteld. Voordelen zijn dat veel minder C02 wordt uitgestoten en kwik niet in de atmosfeer komt. De bewering van de uitvaartsector (in De Morgen van 29 juni) als zou resomatie geen CO2 uitstoten is onjuist, oa omdat het oplosmiddel tot 180°C wordt opgewarmd. Dat overblijfselen zich, in het Canadees procedé, zouden reduceren tot een “een vloeistof en wat verpulverde botten” en dat die vervolgens gewoon mee in de riool kunnen worden geloosd is uiteraard bedenkenswaardig.

Wat de Autonome Raad voor het Uitvaartwezen, die het nieuws lanceert, er niet bij vertelt is dat hun achterliggende motivatie vooral geldgewin is. Begrafenisondernemers willen in de toekomst zelf instaan voor dat stuk van hun business, de concurrentie aangaan met crematoria en er zelf flink aan verdienen.

Los van deze geldelijke achtergrond hoort het maatschappelijk debat over hoe omgaan met begrafenissen niet in de eerste plaats gevoerd te worden door de private uitvaartsecto. Het behoort bij uitstek tot het publieke domein om uit te maken hoe sereniteit en respect voor alle mogelijk waarden gegarandeerd worden.

In die zin kan ook eens nagedacht over de optie om natuurbegraafplaatsen, bijvoorbeeld in bossen, als ‘groen’ alternatief onder ogen te zien. Het lichaam teruggeven aan de natuur is uiteindelijk een erg natuurlijke wijze om de kringloop van leven en dood te sluiten.

Marc Bontemps|Ecolife vzw

is de bol vol?


Net de boeiende discussie gehoord bij Peeters en Pichal. Het ging over de bevolkingsgroei. Etienne Vermeersch trekt er hard van leer tegen de stelling dat we hier meer kinderen moeten hebben omwille van de vergrijzing. Terecht wijst hij erop dat kinderen die hier geboren worden een milieu-impact hebben die 25 keer groter is dan een kind dat in Afrika geboren wordt. Met andere woorden de bevolkingsgroei hier (die door de overheid wordt gestimuleerd) is evengoed een probleem en niet enkel die van Azië of Afrika.

We moeten de discussie dus voeren met daarbij twee elementen in het achterhoofd: het aantal mensen en de milieu-impact van die mensen. In het laatste Worldwatch rapport staan volgende cijfers. Sinds 1960 (toevallig mijn geboortejaar) is de wereldbevolking gegroeid met een factor van 2,2. De gemiddelde consumptie per persoon is toegenomen met een factor 3. Dit wil dus zeggen dat de voorbije 50 jaar de druk op de planeet 6,6 keer groter geworden. Je moet geen kei zijn in wiskunde om door te hebben dat de 3 in deze formule  groter doorweegt dan de 2,2.

Ik vind de hele bevolkingskwestie ook heel belangrijk, alleen is een oplossing niet zo makkelijk. Soms zeggen mensen bij mijn lezingen: ‘het basisprobleem is dat we met teveel mensen zijn’. Mijn vraag is dan altijd,’ heb je een goed voorstel om er iets aan te doen?’ Niemand wil hier het Chinese systeem bepleiten (hoewel we de Chinezen dankbaar mogen zijn dat ze daarvoor hebben gekozen), mensen gruwelen van het idee van geboortebeperking. En daar is Vermeersch ook redelijk in. Hij stelt voor om eerst het bewustzijn te verhogen en overal in te zetten om het vrijwillig beperken van geboortes. Pas als dit niet lukt moeten we over verplichtingen nadenken. Tenzij we wachten tot oorlogen, rampen of ziektes spontaan voor een vermindering van de wereldbevolking zorgen. Want geen enkele groei kan onbeperkt doorgaan, ook niet de bevolkingsgroei…